Tækifæri til dýpra samstarfs ríkjanna

„Fyrst og fremst er markmiðið að huga að hagsmunum heimskautaríkjanna. Ég held að það séu mikil tækifæri fyrir hendi,“ segir Luis E. Arreaga, sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi. Bandarísk stjórnvöld kynntu síðastliðinn föstudag stefnumörkun sína í málefnum norðurslóða.

„Við höfum farið yfir forgangsmálin og ákváðum að setja þrennt í forgang; öryggismál, umhverfismál og aukna samvinnu á svæðinu. Í hnotskurn erum við að finna það sem verður mikilvægast á næstu tíu árum og við munum vinna að. Nú höfum við grunninn en nákvæm atriði verða útfærð á næstu mánuðum. Hugmyndin er að nákvæm stefna verði tilbúin í sumar,“ segir Arreaga.

Getum unnið saman Hann segist telja að á ýmsum sviðum í málefnum norðurslóða muni Bandaríkjamenn og Íslendingar geta unnið saman. „Við erum nú þegar í mikilli samvinnu. Þar má nefna Norðurskautsráðið, þar sem Ísland og Bandaríkin hafa verið bandamenn í fjölda ára. Ríkin hafa lengi átt í nánu samstarfi og ég held að norðurskautið gefi okkur gott tækifæri til að dýpka þetta samstarf. Þetta á við í öllu tilliti, hvort sem það er samstarf í vísindum, í friðarmálum og stöðugleika eða í alþjóðlegri samvinnu, ríkin hafa alltaf unnið náið saman.“

Arreaga segir mikla samvinnu nú þegar í gangi, meðal annars vinnu við áætlun um staðsetningarkerfi fyrir skip og flugvélar, sem eigi að geta nýst öllum heimskautaríkjum. „Það er líka lítt þekkt staðreynd til dæmis að bandaríski vísindasjóðurinn hefur varið yfir 800 milljónum hér síðustu tvo áratugi.“

Ekki meiri hernaðarumsvif

Meðal þess sem Bandaríkjamenn setja í forgang í stefnu sinni eru öryggismál á norðurslóðum. Í stefnunni kemur fram að auðvelda eigi bæði skipum og flugvélum hersins að fara um svæðið.

Arreaga segist ekki telja að bandaríski herinn muni auka umsvif sín á Íslandi af þessum sökum, nema í öryggismálum, gæslu og björgun, málum sem ekki tengjast hernaði beint. Öryggismálin séu sett á oddinn. „Fyrsta formlega samkomulagið í heimskautaráðinu var um þessi mál og þetta er svið sem ríkin tvö hafa unnið saman við áður. Þegar bandaríski herinn var með herstöð hér unnu okkar menn náið með Íslendingum í björgunarmálum. Íslendingar hafa lýst yfir áhuga á að koma upp einhvers konar öryggismiðstöð, það er enn verið að vinna að þeim málum,“ segir Arreaga og leggur áherslu á að ekki verði hernaðarumsvif. „Heimskautaráðið hefur passað upp á að viðhalda friði og stöðugleika.“

Hafa ekki tekið afstöðu til Kína

Nokkur ríki hafa lýst yfir áhuga á því að fá áheyrnaraðild að heimskautaráðinu. Þeirra á meðal er Kína. „Bandaríkin hafa hugsað mikið um þessar umsóknir og við erum tilbúin til að ræða þessi mál en við höfum ekki tekið neina afstöðu. Við viljum byrja á að setjast niður með samstarfsríkjum okkar í ráðinu,“ segir Arreaga um málið.

Sendiherrann segist mjög ánægður með að stefnan sé komin fram. „Kollegar okkar á Norðurlöndunum og ekki síst Íslandi hafa sagt okkur að við höfum ekki veitt norðurskautinu nægilega athygli. Ég held að þetta sé ekki að við höfum ekki veitt þessu athygli en við höfðum ekki sest niður og rætt hvar við stöndum í þessum málum. Það er það sem hefur verið gert á undanförnum mánuðum.“