„Við eigum kannski ekki tvo milljarða í cash-i“

Svo virðist sem að endurrit af hljópupptökum af símtölum á milli Guðmundar Kristjánssonar, forstjóra Brims, sem nú heitir Útgerðarfélag Reykjavíkur, og forstöðumanns gjaldeyrisviðskipta hins fallna banka Glitnis í október 2008 hafi skipt sköpum í máli þrotabúi Glitnis gegn útgerðarfélaginu. Í símtali á milli Guðmundar og forstöðumannsins þann 1. október það ár kom meðal annars fram að Brim ætti „kannski ekki tvo milljarða“ til að gera upp samningana sem deilt var um.

Dómur í málinu féll í gær þar sem Útgerðarfélag Reykjavíkur var dæmt til að greiða þrotabúi Glitnis tvo milljarða vegna 31 afleiðusamnings sem gerðir voru á milli Brims og Glitnis árið 2008, ætlaða til að verja félagið fyrir gengisbreytingum í rekstri.

Þrotabúið höfðaði málið gegn Útgerðarfélagi Reykjavíkur árið 2012 en þá bar það nafnið Brim. Það félag sem nú ber nafnið Brim hét áður HB Grandi en Útgerðarfélag Reykjavíkur, sem áður hét Brim, er stærsti eigandi Brims, áður HB Grandi.

Sökuðu starfsmenn um að hafa klippt eða fjarlægt sjö sentimetra af samningunum

Hart hefur verið tekist á um málið í gegnum tíðina en Útgerðarfélagið sakaði meðal annars starfsmenn þrotabús Glitnis um að hafa klippt eða fjarlægt sjö sentimetra neðan af öllum samningum svo að þeir myndu líta út á annan veg en þeir gerðu. Kærði félagið það til lögreglu. Þá var Ólafi Eiríkssyni, lögmanni þrotabús Glitnis, veitt áminning fyrir brot á siðareglum lögmanna vegna bréfaskrifta til fyrrverandi starfsmanns Brims í tengslum við málið.

Í stuttu máli snerist dómsmálið um að Glitnir krafðist þess að Útgerðarfélagið myndi efna þá samninga sem það taldi hafa verið gerða á milli ÚR, þá Brim, árið 2008.

Útgerðarfélagið taldi hins vegar að í fyrsta lagi hafi starfsmaðurinn sem undirritaði samningana ekki haft umboð til þess. Í öðru lagi hafi framlenging á samningunum, í aðdraganda hrunsins í okóber, hvorki verið samþykkt af Útgerðarfélaginu né hafi þeir verið undirritaðir.

Ræddu um samningana í aðdraganda hrunsins

Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að starfsmaðurinn, þáverandi fjármálastjóri, hafi haft umboð til að gera samningana til að byrja með og að samningarnir hafi verið framlengdir með vitund og vilja Guðmundar Kristjánsonar, forstjóra Brims. Þar virðast endurritin af hljóðupptökunum hafa skipt sköpum, líkt og rakið er í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur.

Í dóminum er meðal annars vitnað í símtal á milli Guðmundar og Rúnars Jónssonar, forstöðumanns gjaldeyrisviðskipta Glitnis, frá 1. október 2008, þar sem rætt er um samninga sem væru á „gjalddaga eftir helgi“ og hvaða möguleikar væru í stöðunni. Töluvert tap var komið á þá samninga vegna gengishruns íslensku krónunnar. Nokkrum dögum síðar féllu íslensku bankarnir.

Brim var í þröngri stöðu

Í símtalinu sagði Guðmundur að framundan væri gjalddagi upp á „400 og eitthvað milljónir“. Upplýsti Rúnar Guðmund um hvað væri hægt að gera, meðal annars þann möguleika að loka samningunum ef krónan myndi ekki styrkjast. Sagði Guðmundur þann möguleika vera ólíklegan þar sem Brim ætti ekki nægja fjármuni til að greiða Glitni til að loka samningnum. Í dómi héraðsdóms er eftirfarandi haft eftir honum:

[V]ið eigum kannski ekki tvo milljarða í cash-i

Daginn eftir ræddu Guðmundur og Rúnar aftur saman þar sem fram kom í máli Guðmundar að hann yrði að semja þar sem „fullt af samningum“ væru framundan á gjalddaga. Ræddu þeir um hvernig hægt væri að leysa málið.

Í dómi héraðsdóms segir að þessi samtöl sýni meðal annars fram á að útgerðarfélagið hafi verið vel meðvitað um samningana sem deilt var um og að þeir væri í miklu tapi.

Dómurinn benti á að ekki hafi verið gerðar athugasemdir við framlenginguna

Héraðsdómur leit einnig til þess að þann 8. október 2008 sendi aðstoðarmaður Guðmundar tölvupóst til starfsmanns þar sem óskað var eftir kvittunum vegna „swap viðskipta frá því í gær og í dag V/BRIM“. Leit héraðsdómur svo á að þarna væri verið að ræða um framlengingu á samningunum sem deilt var um í dómsmálinu.

Þá er einnig bent á að útgerðarfélagið hafi ekki gert neinar athugasemdir við framlengingu þessara viðskipta.

„[E]kki eftir að starfsmaður stefnda fékk kvittanir sendar 8. október 2008 vegna viðskiptanna, ekki eftir að starfsmenn stefnda móttóku samningana og auðkenndu fyrir skjalakerfi stefnda, ekki eftir að starfsmaður stefnda sótti umrædda samninga í heimabanka stefnda eða eftir að forstjóri stefnda fékk sent yfirlit frá stefnanda yfir alla „opna gjaldeyrissamninga“ í tölvupósti 28. október 2008, þar sem tap þeirra er tilgreint rúmir tveir milljarðar króna,“ líkt og segir í dómi héraðsdóms.

Þá segir einnig í dómi héraðsdóms að ætla verði að Útgerðarfélaginu, umsvifamiklu sjávarútvegsfyrirtæki með miklar tekjur í erlendri mynd, hafi átt að verða kunnugt um að viðskipti af þessum toga, svokallaðar gengisvarnir, væru áhættusamar.

Útgerðarfélagið var því sem fyrr segir dæmt til að greiða þrotabúi bankans tvo milljarða auk tólf milljóna í málskostnað.

Dóm héraðsdóms má lesa hér.