Náttúrulyf geta verið varasöm á meðgöngu

Ný fjölþjóðleg rannsókn sýnir að rétt tæp 30 prósent kvenna nota einhvers konar náttúrulyf á meðgöngu. Af þeim hópi notar fimmtungurinn efni sem óráðlegt er talið að þungaðar konur noti. Rannsóknin, sem unnin er í samstarfi kanadískra og norskra vísindamanna, náði til yfir 9.000 kvenna í um 20 löndum, þar á meðal á Íslandi.

Notkun íslenskra kvenna á þessum efnum er ekki tilgreind sérstaklega en telja má líklegt að hún sé svipuð og gerist í Noregi. Í umfjöllun á vísindavef Háskólans í Ósló kemur fram að 17,3 prósent þarlendra notuðu jurtalyf á meðgöngu og fimmtungur þeirra efni sem vísindamenn telja ótrygg. Um leið kemur fram að í þeim tilvikum sem konur hafi notað ótrygg efni séu meiri líkur en minni á að heilbrigðisstarfsmaður hafi mælt með notkuninni. Þetta kalli á fræðsluátak meðal heilbrigðisstarfsfólks.

„Ég held að alls ekki sé lögð nógu mikil áhersla á þetta. Mjög margar konur og fólk almennt heldur að allt sem er úr náttúrunni sé öruggt og það er það náttúrlega ekki,“ segir Sesselja Sigurborg Ómarsdóttir, prófessor í lyfja- og efnafræði náttúruefna við Háskóla Íslands.

„Svo er annað sem mér finnst að fólk þurfi að hafa í huga, og þá sér í lagi viðkvæmir hópar, eins og óléttar konur og konur með barn á brjósti, sem er að mjög oft veit neytandinn ekki hvernig þetta er framleitt og óvissa er um gæðakröfur.“ Margar rannsóknir sýni að styrkur efnanna sé ekki sá sem haldið sé fram á umbúðum. Sesselja segir því sérstaka ástæðu fyrir þungaðar konur að hafa varann á þegar kemur að þessum efnum. „Og þó að eitthvað hafi verið notað í mörg ár þá er þar ekki samasemmerki við það að varan sé örugg. Það er kannski ekki bráðdrepandi, en við vitum ekki alltaf hver langtímaáhrifin eru."

Margvíslegar ástæður geta verið fyrir því að plöntur rata á listann hér til hliðar yfir þær sem konur ættu að forðast á meðgöngu. Þannig geta sum virk efni aukið blæðingar, eða eru talin geta ýtt undir fósturlát, hamlað vexti fósturs eða annað slíkt.

Meðal alvarlegri áhrifavalda eru til dæmis marijúana sem sagt er geta aukið áhættuna á bæði vansköpun og fyrirburafæðingu. Þá séu að koma fram vísbendingar um skerðingu á greind barna þar sem mæður hafa notað efnið á meðgöngu. Þá eru náttúruvörur sem koma á óvart, svo sem lakkrísplanta og kanill. Lakkrísneysla í miklu magni er sögð auka hættu á fyrirburði og börn mæðra sem borðað hafi meira en 500 grömm af lakkris á viku á meðgöngu eru sögð hafa mælst með breytingar á cortisol-gildum og lærdómshæfileikum. Kanilneysla í miklu magni er sögð geta ýtt undir vansköpun fósturs.

Þá er steinselja í stórum skömmtum sögð geta ýtt undir fósturlát. Í salvíu­ og vallhumli veldur innihald thujon áhyggjum, en það er sömuleiðis sagt geta ýtt undir fósturlát.

Þá kemur fram í umfjölluninni á vef Óslóarháskóla að fleira þurfi að hafa í huga, svo sem varðandi trönuberjasaft, sem stundum er notuð við vægum þvagfærasýkingum. Haft er eftir Angelu Lupattelli, einum vísindamannanna sem að rannsókninni standa, að trönuber geti haft for­varnar­gildi, en geti ekki læknað sýkingar. Þar þurfi að koma til sýklalyf, því þvagfærasýking geti í versta falli breiðst út í nýru og þá orðið skaðleg bæði móður og barni. „Til eru alveg örugg sýklalyf sem nota má í slíkum tilfellum,“ er eftir henni haft.

Fréttin birtist fyrst í Fréttablaðinu 29. mars



Plönturnar 27 sem varað er við í nýrri rannsókn*

Heiti / Latneskt heiti

Vallhumall (e. Yarrow) / Achillea millefolium

Ætihvönn (e. Garden Angelica) / Angelica archangelica

Kínahvönn (e. Dong Quai) / Angelica polymorpha eða Angelica sinensis

Marijúana (e. Marijuana) / Cannabis

Hjartarfi (e. Shepherd’s purse) / Capsella bursa-pastoris

Papaja-ávöxtur (e. Papaya) / Carica papaya

Indjánarót (e. Blue Cohosh) / Caulophyllum thalictroides

Silfurkerti (e. Black Cohosh) / Cimicifuga racemosa

Kanil (e. Cinnamon) / Cinnamomum aromaticum

Lakkrisplanta (e. Licorice) / Glycyrrhiza glabra

Bergflétta (e. English Ivy) / Hedera helix

Ljónshali (e. Motherwort) / Leonurus cardiaca

Skessujurt (e. Lovage) / Levisticum officinale

Vallarhélukrans (e. White/Common Horehound) / Marrubium vulgare

Teviður (e. Tea-Tree) / Melaleuca alternifolia

Japansfífill (e. Butterbur) / Petasites hybridus

Steinselja (e. Parsley) / Petroselinum crispum

Auðnutré (e. Boldo) / Peumus boldus

Kava-pipar (e. Kava) / Piper methysticum

Silkiviður (e. White willow) / Salix alba

Salvía (e. Sage) / Salvia officinalis

Lífviður (e.Thuja) / Thuja occidentalis

Garðablóðberg (e. Thyme) / Thymus vulgaris

Grikkjasmári (e. Fenugreek) / Trigonella foenum-graecum

Hóffífill (e. Coltsfoot) / Tussilago farfara

Rauðber (e. Cowberry) / Vaccínium vítis-idaéa

Lyfjárnurt (e. Common vervain) / Verbena officinalis



Heimild: Safety classification of herbal medicines used in pregnancy in a multinational study. D.A. Kennedy, A. Lupattelli, G. Koren og H. Nordeng.