Heilbrigð skynsemi, ráðherra

Það er útbreiddur misskilningur að vandi heilbrigðisráðherrans okkar einskorðist við kerfið. Búið er að ganga svo nærri því með niðurskurði að líkja má stjórnendum við vélstjóra á rússneskum kjarnorkukafbát sem á fyrir löngu að vera kominn í brotajárnshöfn.

Heilbrigðisráðherrann er í býsna snúinni stöðu, orðinn kafteinn um borð og ber talsverða ábyrgð. Það má til sanns vegar færa að vandi heilbrigðiskerfisins, sem ráðherrann á enga sök á í dag, sé bara eitt af hans vandamálum. Staðan á sjúkrahúsinu er nú þegar orðin mjög alvarleg og fólk í landinu sem hlúa þarf að fær að reyna það á eigin skinni. Sama á við um nánustu aðstandendur. Vandi kerfisins er þeim óviðkomandi og pínulítið óskiljanlegur. Kerfið er ekki sjúkt – það er fólkið sem þarf aðhlynningu sem kerfið er ekki lengur fært um að veita því vegna þess að hugarfar ráðamanna er sjúkt.

Það hvarflar ekki að greinarhöfundi að halda að almenningur vilji áframhald á ískyggilegri þróun mála – undirskriftasöfnun Kára Stefánssonar, sem hlaut afar góðar undirtektir, hefur fært okkur heim sanninn um hvað fólkið vill. Auka þarf fjárveitingar til sjúkrahúss allra landsmanna svo að það sé fært um sinna sínu hlutverki af alúð með árangursríkum og skilvirkum hætti.

Það er ekkert endilega víst að þegar maður skiptir um vinahóp, þá eignist maður betri vini. Heilbrigðisráðherrann líkti sér um daginn við íkorna sem kýs að dansa um í trjátoppunum og dreymir um að geta töfrað til sín þá grimmu sem hafast við á skógarbotninum og ryksuga allt sem að kjafti kemur. Var ráðherrann að tala um samstarfsmenn sína í ríkisstjórninni? – það liggur beint við að skilja orð hans á þann veg. Áður en draumur ráðherrans rætist gæti íkorninn litli fallið til jarðar og ef hann er svo heppinn að lifa af þá er víst hvað bíður hans. Og ef svo ólíklega vill til að ráðherranum tekst að töfra tiltekna samstarfsráðherra upp í trjátoppana til sín, þá enda þeir allir saman fljótlega niðri á skógarbotni og þeir grimmu sem hafa komið sér upp forða, munu koma standandi niður og gleypa íkornann litla.

Rányrkjumenn í þjóðfélögum nútímans þurfa lifandi bráð til að svala ólýsanlegri þörf fyrir að komast yfir miklu meira en nauðsynlegt er og sífellt meira og meira, helst án þess að taka nokkra áhættu og greiða um leið sem minnst fyrir og niðurlægja aðra – óstjórnleg græðgi fer nærri því að lýsa hugarástandinu, sem felur í sér mikið skeytingarleysi. Sérstaklega gagnvart þeim sem minna mega sín. Ekkert er heilagt, öllu má fórna á altari græðginnar. Lögmál hagfræðinnar hjálpa við að draga upp mynd af því sem bíður okkar í þessum efnum, ótrúlegt en satt, þar sem hagfræðin er sú fræðigrein sem nær sér jafnan á strik í að lýsa bara því sem liðið er en láta það hljóma gáfulega.

Kerfið verður vont við fólk

Ástandið mun nefnilega versna til muna – kerfið verður óskilvirkara og mjög vont við fólk sem því er ætlað að hlúa að. Við munum innan skamms búa við hálf-einkarekið kerfi sem býður upp á heilbrigðislausnir sem eru undir meðallagi góðar en afar dýrar og standa aðeins fáum til boða á skemmtistað í Ármúla sem áður var kenndur við Broadway. Hinir, sem ekki eiga þess kost að nýta sér umrætt kerfi, og þeir verða býsna margir, munu búa við lélegt heilbrigðiskerfi sem gæti reynst þeim best á meðan þeir gæta þess að standa utan kerfisins – eins og víða í vanþróuðum löndum.

Það er útbreiddur misskilningur að þróunin sé að færa okkur nær Bandaríkjunum. Þar er besta heilbrigðis- og læknaþjónusta í heimi í boði en hún kostar ofboðslega mikið og ekki á færi hvers sem er. Við erum ekki og verðum aldrei á sama stað með okkar heilbrigðiskerfi. Allir hér á landi munu tapa við óbreytta þróun mála og munu á endanum búa við lakara og hættulegra kerfi. Þess verður miskunnarlaust getið í eftirmála um íkornann litla, hvernig aðkomu hans var háttað og hvar ábyrgð hans liggur. Grimmu dýrin á skógarbotninum fá þær umsagnir sem þeir kjósa, og þær verða stórglæsilegar, svo mikið er víst.

Nýi heilbrigðisráðherrann okkar þarf að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru og axla þá ábyrgð sem honum hefur verið falin, með þeim hætti sem ætla má að hann beri nú gæfu til, þar sem hann er íkorni en ekki rányrkjumaður. Grannar trjágreinar bera ekki stór og gráðug dýr – þær brotna undan álagi og þunga. Óttarr, heilbrigð skynsemi – þú getur það og vilji fólksins er skýr samkvæmt undirskriftasöfnun Kára Stefánssonar.

 

Höfundur starfar við arkitektúr og hönnun.