Af hljóði

Það er ánægjulegt að verða vitni að vitundarvakningu um áhrif hljóðs og hávaða á lífsgæði hér á landi. Við getum gert betur. Enn þann dag í dag er verið að gera mistök sem vönduð ráðgjöf gæti komið í veg fyrir með tiltölulega litlum tilkostnaði.

Hljóðfræði (e. acoustics) er því miður ekki kennd svo nokkru nemi við háskóla landsins. Því verður að breyta. Það eru verulegir hagsmunir í húfi fyrir íslenskt samfélag að tryggja lágmarksþekkingu á þessu fræðasviði eins og öðrum. Alþjóða heilbrigðisstofnunin (WHO) hefur með sívaxandi þunga allar götur frá árinu 1980 verið að benda á mikilvægi góðrar hljóðvistar fyrir heilsu okkar og líðan. Á Norðurlöndum hafa menn af því áhyggjur að skortur verði á fagfólki með hljóðmenntun á komandi árum. Þar gera háskólarnir þó talsvert betur en hér á landi.

Átak sveitarfélaga til að bæta hljóðvist í leik- og grunnskólum og allt of hljómmiklum íþróttasölum er mjög ánægjulegt. Heyrnarskerðing er útbreiddur atvinnusjúkdómur meðal kennara. Nokkuð hefur verið rætt um raddheilsu þeirra upp á síðkastið. Af þeim sökum vill bera við að gerðar séu óraunhæfar kröfur til hljóðhönnunar skólahúsnæðis. Umræðan vekur spurningar um hvort verðandi kennarar fái næga raddþjálfun í náminu.

Stór opin kennslurými sem nú tíðkast, þar sem börnin eru í sjálfstæðri vinnu á sinni vinnustöð eins og í atvinnulífinu, kalla á nýja kennsluhætti. Í þannig rýmum, sem verða að vera mjög hljóðdeyfð til þess að halda hljóðstigi frá starfi barnanna í skefjum, er óskynsamlegt að reyna að ná til allra barnanna í einu á sinni vinnustöð. Skynsamlegra er að kennari kalli börnin til sín og hafi þau sem næst sér við fyrirlestra. Það léttir verulega álagi á röddina.

Sama á við um íþróttakennara. Það er ekkert vit í því að reyna með órafmagnaðri röddu að reyna að ná enda á milli í íþróttasölum. Með flautu geta íþróttakennarar kallað börnin til sín, til þess að gefa þeim fyrirmæli; ef tala á við öll börnin í einu.

Bandarísku hljóðfræðisamtökin (Acoustical Society of America) hafa fremur mælt gegn notkun hljóðkerfa í kennslu nema þá fyrir heyrnarskert börn. Þá er samskiptaleiðin frá kennara til nemenda rafmögnuð á meðan tjáskiptin frá nemanda til kennara og á milli nemenda eru það ekki og því hætta á að þau séu bæld niður. Það getur vart talist gott kennsluumhverfi.

Varanlegt heilsutjón

Háværu tónleikarnir, skemmtistaðirnir og veitingastaðirnir eru nokkurt áhyggjuefni. Þar þarf að bæta mæliaðferðir eftirlitsaðila og herða reglur. Heyrnin er í húfi. Heyrnarfrumur sem deyja vegna of mikils álags endurnýja sig ekki. Varanlegt heilsutjón verður sem erfitt getur reynst að átta sig á fyrr en skaðinn er skeður. Skert heyrn er veruleg fötlun eins og þeir vita sem reynt hafa. Hlutfall heyrnarskertra fer stöðugt vaxandi hér á landi. Við skotveiðar ættu menn ætíð af hafa fullnægjandi heyrnarvörn.

Mikil framför hefur orðið í reglugerðum og hljóðstöðlum á nýliðnum árum. Því ber að fagna. Fyrir nýbyggingar eru skilgreindar lágmarkskröfur (flokkur C) og gæðaflokkar (flokkar A og B) vilji menn gera betur en skyldan býður. Í nokkrum verkum í Noregi en einungis í einu verki hér á landi hefur greinarhöfundur verið beðinn að uppfylla flokk B í hljóðhönnun. Það var eigandi Sigló hótels á Siglufirði sem hugsaði svo stórt. Vonandi fylgja fleiri í kjölfarið.

Reynslan sýnir að góð hljóðvist og þær aðgerðir sem grípa þarf til þurfa ekki að kosta nema örfá prósent af byggingarkostnaði sé hugað að þeim strax í upphafi. Sem dæmi má nefna að í höfuðstöðvum Íslenskrar erfðagreiningar sem kostuðu uppkomnar um 3 milljarða króna á sínum tíma var kostnaður við hljóðaðgerðir einungis um 30 milljónir króna eða um 1% af stofnkostnaði. Þessu fé er vel varið og það skilar sér margfalt í bættu vinnuumhverfi, betri líðan og afköstum nemenda og starfsfólks.