Sjúkraflug

Saga sjúkraflugs á Íslandi er löng og viðburðarík. Í mars árið 2002 var þó brotið blað því þá hófst formleg vakt flugrekstraraðila, sjúkraflutningsmanna og lækna, sem síðan þá hefur að langmestu leyti sinnt sjúkraflugi með fastvængja vélum. Um tíma voru sérstakar flugvélar til staðar á Ísafirði og í Vestmannaeyjum en undanfarin ár hefur þetta, eftir útboð, eingöngu verið í höndum Mýflugs sem flugrekstraraðila. Sjúkraflutningsmenn hjá Slökkviliði Akureyrar hafa staðið vaktina ásamt læknum á Sjúkrahúsinu á Akureyri (SAk) og Heilsugæslunni á Akureyri (nú Heilbrigðisstofnun Norðurlands, HSN).

Af hverju Akureyri?

Þessi spurning er góðra gjalda verð og var mikið um þetta rætt þegar núverandi fyrirkomulag hófst og reyndar oft komið upp í umræðum síðan. Meginástæðan er einfaldlega sú að frá flugvellinum á Akureyri er um 45 mínútna flug til allra þeirra staða á landinu sem kunna að þurfa á sjúkraflugi að halda. Það má segja að Akureyrarflugvöllur sé nokkurs konar flugmiðja Íslands. Þá var einnig allmikil reynsla af sjúkraflugi innanlands og utan þegar til staðar á Akureyri þar sem læknar og sjúkraflutningsmenn fóru í útköll þó ekki væri skipulögð vakt.

Af hverju flugvél?

Þessi spurning kemur upp reglulega þegar fjallað er um sjúkraflug á Íslandi. Sumir telja að með því að fá fleiri þyrlur muni verða hægt að sinna öllu sjúkraflugi með þeim. Svo er alls ekki. Í raun og veru er núverandi þyrlukostur fyrst og fremst leitar- og björgunartæki og frábær sem slík. Takmarkanir á hraða, flughæð og skortur á jafnþrýstibúnaði gera hins vegar þyrlur að síðri valkosti þegar kemur að sjúkraflutningum. Þannig sinna þyrlur í dag einungis um fimmtungi sjúkraflutninga í lofti og þá aðallega með sjúklinga sem sóttir eru út á sjó eða í óbyggðir, að ótöldum slysum í þéttbýli þegar um styttri vegalengdir er að ræða.

Fyrir hverja er sjúkraflugið?

Til að skýra betur umfang sjúkraflugsins má nefna að á árinu 2015 var farið í 596 flug með 642 sjúklinga. Til samanburðar má geta þess að 2003, þegar fyrsta heila árið var starfrækt með núverandi fyrirkomulagi, var farið 271 flug með 285 sjúklinga.

Sjúkraflugin eru flokkuð eftir bráðleika í 4 flokka, þ.e. F1–F4, og eru flokkar F1 og F2 að öllu jöfnu taldir vera þar sem tíminn skiptir öllu máli fyrir sjúkling, þ.e. að hann komist í rétt meðferðarúrræði án tafar því að annars geti hlotist af alvarlegur skaði eða andlát.

Tölfræðilega séð er stærsti hluti sjúkraflugsins frá landsbyggðinni og til Landspítala Háskólasjúkrahúss (LSH). Eitthvað er um sjúkraflutninga aftur heim í hérað. Nánast öll sjúkraflug sem flokkast undir bráðatilfelli eru til LSH þó að nokkur séu til SAk. Þannig má segja að íbúar Norður- og Austurlands hafi mest gagn af sjúkrafluginu hvað varðar öryggi og að þróun undafarinna ára sýnir að sjúkraflugið er orðinn afar mikilvægur hluti heilbrigðisþjónustu þessara landshluta.

Nýleg grein Þóris Sigmundssonar og samstarfsmanna í Læknablaðinu (1) sýnir svart á hvítu að fjarlægðin frá LSH hefur áhrif á þá þjónustu og meðferð sem íbúar Norður- og Austurlands fá. Vel skipulögð starfsemi sjúkraflugs er besti valkosturinn til þess að draga úr áhrifum þessarar fjarlægðar.

Það er ekki fyrirsjáanlegt að mjög sérhæfð þjónusta, s.s. hjartaþræðingar og heila- og taugaskurðlækningar, muni standa til boða utan LSH.

Lokaorð

Af framansögðu er ljóst að sjúkraflug er mikilvægur öryggisþáttur í heilbrigðisþjónustu landsbyggðar og þá sérstaklega íbúa á Norður- og Austurlandi.

Í mörgum tilfellum getur sá tími sem fer í að flytja sjúklinga í viðeigandi meðferðarúrræði skipt sköpum.

Íbúar á landsbyggðinni búa nú þegar við aðstæður sem eru í sumum tilfellum síðri en íbúa höfuðborgarsvæðisins hvað þetta varðar. Stjórnvaldsákvarðanir sem enn auka á þetta misræmi eru ekki ásættanlegar.

Undirritaðir í framkvæmdastjórnum heilbrigðisstofnananna á Norðurlandi hafa hagsmuna að gæta í þessu máli – hagsmuna skjólstæðinga okkar.

Við skorum því á stjórnvöld að viðhalda núverandi notagildi Reykjavíkurflugvallar fyrir sjúkraflug þar til annar sambærilegur valkostur stendur til boða.

Heimild:

Læknablaðið 1 tbl. 102 árg. 2016. 11-17„Flutningstími og gæði meðferðar hjá sjúklingum með ST-hækkunar-hjartadrep á landsbyggðinni – fáir ná í kransæðavíkkun innan 120 mínútna.“ Höfundar: Þórir S. Sigmundsson læknir, Daníel Arnarson læknanemi, Arnar Rafnsson læknir, Viðar Magnússon læknir, Gunnar Þór Gunnarsson læknir og Gestur Þorgeirsson læknir.

Bjarni S. Jónasson, forstjóri SAk

Jón Helgi Björnsson, forstjóri HSN

Guðný Friðriksdóttir, framkvæmdastjóri hjúkrunar HSN

Hildigunnur Svavarsdóttir, framkvæmdastjóri hjúkrunar SAk

Sigurður E Sigurðsson, framkvæmdastjóri lækninga SAk

Örn Ragnarsson, framkvæmdastjóri lækninga HSN