Trúlega verst

Ég var í jarðarför gamallar vinkonu minnar um daginn. Ljósið flæddi inn um steinda gluggana, andinn sveif yfir og „hærra minn guð til þín“ ómaði um hvelfinguna. Kyrrlát og falleg stund, fólkið sat auðmjúkt andspænis óskiljanleika dauðans. Það var nærandi fyrir sálina að leggja egóinu á bílastæðinu við kirkjuna og beygja sig um stund fyrir mætti lífsins.

Einlæg undrun

Frá fyrstu tíð hefur manneskjan staðið undir sól og stjörnum og undrast af einlægni. Skilningurinn bjó í eplinu og þegar við komumst yfir það fórum við að spá í hlutina og smíða skýringar á óskiljanleika tilverunnar. Hvað er sólin? Hvað veldur flóði og fjöru? Hvað verður um okkur þegar við deyjum? Um allan heim fléttuðu menn saman útlistanir á gangverki heimsins. Og þvílíkir vefir! Í þeim tvinnast saman náttúran og manneskjan, vonin, ástin, sorgin og gleðin yfir að vera til. Úr þessum efnivið hafa skáld ort, málarar málað, tónskáld samið og myndhöggvarar mótað. Trúin hefur fært okkur stórkostleg listaverk, verið þjáðum huggun og gefið okkur von um réttlæti í vonleysi og þrældómi. Því í trúna voru ekki aðeins vafðar skýringar þess óskiljanlega heldur líka siðfræðin og lögin. Við sem trúum því að maðurinn hafi skapað guð getum því líkt og hinir sagt af heilum hug: Guði sé lof fyrir trúna.

Í dag geta fæstir sætt sig við gamlar þjóðsögur sem leiðarljós lífsins en þó guð sé kominn fram yfir síðasta söludag er menning okkar mótuð af trú. Hér norður frá er nauðsynlegt að fólk þekki helstu þætti kristni og ásatrúar til að skilja menningu sína. Hvernig er hægt að taka þátt í umræðum eða fylgjast með án þess að skilja hugtakið „Miskunnsami Samverjinn“ eða speki Hávamála „Margur verður af aurum api“? Orð Jesú, „Ef þú átt tvo kirtla gefðu þá náunga þínum annan“, eru að verða ungu fólki óskiljanleg eins og sést á gjörðum þeirra ungu manna sem nú stjórna landinu.

Trúarbragðafræðsla nauðsyn

Við þurfum trúarbragðafræðslu í skólum til að börnin skilji rætur sínar, menninguna. Allir ættu að kunna skil á Jesú, þeim góða manni, húmanista, dulspekingi og sósíalista og þekkja undirstöðuatriðin í íslam. Trúarbrögðin standa höllum fæti en öll kerfi verja sig, hagsmuni sína og völd. Ímamar, kirkjuhöfðingjar og öldungar eru góðir í því. (Frans páfi þó líklega undantekning enda gangandi kraftaverk.) Trúarbragðastríð er ein brellan – aldrei hefur verið háð stríð vegna trúarbragða. Að baki öllum ófriði býr sama ástæðan. Herför ISIS, barátta talibana, Norður-Írland, nýlendustríðin, siðaskiptin, krossferðirnar, að baki býr ávallt eftirsókn eftir auði og völdum. Með heilagar bækur í höndunum göfgast málstaðurinn og lýðurinn fylgir heilalaus með.

Misnotkun verst

Ef við lítum okkur nær sjáum við trúfélög stór og smá sem verja völd sín með öllum tiltækum ráðum. Hvort sem við horfum til stjórnenda kirkjunnar eða allsráðandi öldunganna í sértrúarsöfnuðum eins og Vottum Jehóva, birtist sama stefið: Það er barist á móti breytingum, vísindunum er vikið til hliðar, náttúrulegar kenndir eins og samkynhneigð og jafn sjálfsögð mannréttindi sem jöfn staða kynjanna eru bæld niður eins lengi og hægt er.

Já, syndalisti trúarbragðanna er langur og ljótur, þar er misnotkun á einlægni trúlega verst.