Mýta er goðsögn

Samkvæmt áliti rannsóknarnefndar samgönguslysa má ætla að bjarga hefði mátt helmingi þeirra átta sem látist hafa í umferðinni hér á landi árið 2015 hefðu þeir verið í bílbelti. Þrátt fyrir þetta sýna rannsóknir að aðeins um þrjú prósent þeirra sem sitja í framsætum á þjóðvegum eru ekki í bílbeltum. Þessi litli hópur er samkvæmt þessu í margfalt meiri lífshættu en þeir sem nota bílbeltin. Hvað veldur því að fólk þráast við að nota öryggisbelti?

Reglulega heyrast hugmyndir sem notaðar eru til að réttlæta það að nota ekki öryggisbelti.

Hægt er að tala um ranghugmyndir og mýtur en merking orðsins mýta er: goðsögn; trú eða skoðun sem hefur ekki við rök að styðjast.

1. MÝTA: Að leigubílstjóri noti ekki bílbelti vegna ótta við árás farþega. 

RÉTT: Tíðni árása á leigubílstjóra er mjög lág í samanburði við tíðni umferðarslysa þar sem beltin bjarga. Þar að auki eru beltin hönnuð þannig að komi snöggur kippur á þau líkt og eflaust gerist reyni einhver að grípa snöggt í þau og hefta með þeim öndunarveg ökumanns þá festast þau fyrst í útdragaranum. 

2. MÝTA: Að það borgi sig að sleppa bílbeltinu vegna tíðra stoppa, stuttra vegalengda og hægs aksturs. 

RÉTT: Mælingar sýna að það tekur í mesta lagi þrjár sekúndur að spenna bílbelti. Þeim tíma er vel varið í samanburði við tímann sem við teljum ekki eftir okkur að nota til að reima skó, renna upp buxnaklauf eða loka bílhurð. Og varðandi hraðann þá eru dæmi þess að lífshættulegir áverkar verði við árekstur á 30 km hraða og jafnvel hægar.

3. MÝTA: Að geta kastað sér út úr bílnum á t.d. hálum fjallvegi áður en bíllinn veltur fram af veginum. 

RÉTT: Ætli maður að bjarga sér með því að opna dyrnar og kasta sér út úr bílnum, fari hann fram af veginum, þá þarf hann að vera á gönguhraða svo það hugsanlega takist. Annað er ekki á færi nema ofurhetja teiknimyndasagna. Mestar líkur er á að þyngdarlögmál og hreyfiorka kasti manni í allt aðra átt en ákjósanlegt er, það er þangað sem bíllinn stefnir og maður lendir þá undir honum. Fjöldamörg slys hafa sannað þetta með dapurlegum hætti. Öruggasti staðurinn er að vera með beltin spennt í farþegarými bílsins sem er þrautsterkt öryggisbúr. 

4. MÝTA: Að í rútum og stórum bílum þurfi ekki bílbelti þar sem slík ökutæki eru svo stór. 

RÉTT: Ótal banaslys og alvarleg slys hafa orðið með þeim hætti að fólk kastast um inni í farþegarými hópferðbíla, svo ekki sé talað um út úr bílnum. Kastist viðkomandi út eru miklar líkur á að hann lendi undir bílnum. Þangað sem viðkomandi kastast fer farartækið líka. 

5. MÝTA: Að ekki þurfi bílbelti í aftursætum bíla. 

RÉTT: Það orka sömu kraftar í aftursæti og í framsæti. Ef einstaklingur er laus þá getur hann kastast um farþegarýmið og lent á öðrum sem þar eru fyrir. Höggþungi 80 kg manns verður við árekstur á 90 km hraða rétt rúm 10 tonn. Þeir sem hafa sýnt þá fyrirhyggju að vera í beltum eiga þá á hættu að hljóta lífshættulega áverka þegar sá sem ekki er í belti kastast á þá. 

Fleira má nefna og hugsanlega er hægt að finna einhverjar undantekningar frá því sem hér er að framan sagt. En ef undantekningarnar eru einhverjar þá er ljóst að þær eru svo fáar að það getur ekki talist skynsamlegt að líta á þær sem hinn stóra sannleika. Það að einn stórreykingamaður hafði náð 100 ára aldri getur vart talist sönnun þess að reykingar séu ekki hættulegar. Því er mikilvægt að við höfum beltin spennt, alltaf og alls staðar og höfum skynsemina alltaf með í för.