Afskorin jól?

Það er yndislegt að fá blómvönd að gjöf. Fegurð hans auðgar heimili okkar, ilmur blómanna breytir andrúmsloftinu. Hvort tveggja skapar gleði og þakklæti. Gefendurnir eignast hlýjan reit við hjartarætur okkar. Við erum rík að eiga slíka vini. En af því að blómin voru skorin af rótum sínum, geta þau ekki lifað lengi. Þau fölna og deyja.

Á Jólavöku Ríkisútvarpsins var það sagt, að Jesúbarnið ætti mjög lítinn sess í jólahaldi nútímans. Jólin væru nú fyrst og fremst menningarhátíð. Í samræmi við það voru ýmiskonar menningu gerð nokkur skil, matarmenningu, bjórmenningu og ýmsu fleiru. Loks kom að ungri og elskulegri stúlku úr hópi ágætra Hagaskólakvenna, sem slógu nýverið í gegn í Skrekk, hæfileikakeppni grunnskólanna. Hún lýsti því hvernig þær vildu breyta heiminum eða ákveðnum atriðum í lífi hans. Þetta fangaði hug minn, enda er þetta er einmitt hlutverk jólabarnsins. Litli drengurinn, sem fæddist umkomulausastur allra, kom til að breyta heiminum. Erlendur höfundur lýsti árangrinum eitt sinn með þessum orðum:

„Ég fer mjög nærri sanni með því að halda því fram, að allar herdeildir, sem marsérað hafa, allir flotar, sem byggðir hafa verið, öll þing sem setið hafa á rökstólum, allir kóngar og þjóðhöfðingjar sem ríkt hafa, hafi ekki samanlagt haft slík áhrif á mannlífið sem þessi einfari.“

Breytti þjóðfélagi okkar

Skoðum fáein atriði úr lífi þjóðar okkar um það hvernig boðskapur jólabarnsins hefur breytt þjóðfélagi okkar: Barnaútburður og þrælahald heyrðu brátt sögunni til. Vopnaburður var lagður af og hin pólitíska barátta var háð með orðum. Kirkjan varð móðir menntunar í landinu. Vegna fermingarinnar urðum við meðal fyrstu Evrópuþjóða, þar sem lestrarkunnátta varð allra eign. Guðbrandsbiblía bjargaði íslenskri tungu.Tónlistin kom í kjölfar messunnar. Klaustrin og svo kölluð Kristsbú hlynntu að blindum og öðrum öryrkjum. Í allri kjara- og jafnréttisbaráttu hafa kærleiks- og bróðerniskenningar Krists sótt sífellt á.

Við getum ekki hugsað það til enda, hvernig heimurinn liti út í dag og hvernig að okkur væri búið, ef áhrif Krists og hugarfars hans hyrfu sem dögg fyrir sólu. Við myndum hörfa mörg hundruð ár aftur í tímann, hvað snertir þjóðfélagslegar framfarir, almenna menntun, bróðurlega samhjálp, já, í raun flest sem við köllum mannréttindi.

Það hefur tekið okkur þúsund ár að ná þessari stöðu og oft kostað miklar fórnir, en menn hafa ekki gefist upp. Og af hverju? Af því að við eigum fyrirheit um fullkomnun og það skapar svo mikla gleði og andlega fullnægingu að ná þó ekki sé nema hænufet í átt að markmiðum kristindómsins. Svo koma tímar, þar sem menn spilla fyrir ýmist með hræsni eða hreinum illvirkjum. Ætíð hefur þó tekist að rétta stefnuna á ný.

Þó að stúlkurnar í Hagaskóla hafi sjálfsagt ekkert verið að hugsa um kristinn boðskap með gjörningi sínum er hann samt ágætt dæmi um ungt og framsækið fólk, sem vill láta gott af sér leiða og veit, að hver millimetri í átt til meira jafnréttis er áfangasigur á leiðinni til að bæta heiminn. Samkvæmt boðskap Krists er hver einstaklingur fæddur til að bæta heiminn.

Aldrei í meiri hættu

Ég tel, að kirkja okkar hafi aldrei verið í meiri hættu en nú. Auðræði og veraldarhyggja eru, fari svo sem horfir, á hraðri leið að eyðileggja auðnu þjóðarinnar, kraftinn til að breyta mannlífinu, auðga það æ meir að samúð og tillitssemi, þeirri hugarhlýju, er umvefur hvern mann sem væri hann bróðir eða systir og gefa honum það trúartraust, sem er sterkast alls þegar mest á reynir í lífinu. Síðustu misserin hefur verið unnið að þessu leynt sem ljóst með því að reyna að gera kirkjunni eins erfitt fyrir og mögulegt er. Þar er bæði reynt að lama hendur hennar með fjársvelti og varna henni máls í skólunum. Sem betur fer eru þó til andstæð dæmi, sem koma nánast sjálfsprottin úr okkar kristna arfi, eins og hið dýrmæta sjálfboðna starf fyrir flóttafólkið og framtak stúlknanna í Hagaskóla.

Afskornu blómin fölna ekki strax. Þau standa nokkurn tíma. En þegar þau eru farin í sorpið og ekkert kemur í staðinn, þá daprast brátt flest af því sem þau gáfu. Þessu er svipað farið með jólaboðskapinn. Ef Jesúbarnið og boðskapur þess hverfa úr jólunum, þá glatast líka smám saman hvatinn til að breyta heiminum.

Það er þess vegna hin stóra spurning á jólum 2015: Þurfum við að rétta stefnuna eða nægja okkur kannski afskorin jól?