Af mannréttindamálum íslenskra þegna

Mánudaginn 14.12.2015 vöktu athygli tvær greinar í blöðum tveggja oftast öndverðra málstaða. Greinar sem báðar varpa ljósi á fáránleika og spillingu íslensks stjórnvalds- og embættismannakerfis.

Hin fyrri er grein Guðmundar Andra sem fjallar um hreppaflutning albanskrar fjölskyldu sem framkvæmdur var um nótt í anda fyrri tíma séríslensks gerræðis og fólsku en hefur vakið óbreytta af aldagömlum þyrnirósarsvefni og jafnvel vakið reiði þjóðar, sem engu er líkara en kjósi helst að láta troða á sjálfri sér og almennum mannréttindum.

Síðari greinin eftir fyrrverandi hæstaréttarlögmann, Jón Steinar, sem sjálfur segist í ræðu og riti hafa rembst við að rétta af kúrs hins hæsta yfirréttar landsmanna; stofnun sem áratugum saman þótti við hæfi að teygja túlkun lagagreina þannig að unnt var að snúa við dómum undirréttar um 180° ef það þjónaði ímynduðum hagsmunum löggjafavaldsins og meirihluta valdhafa ríkisins. Orðspor sem að lokum varð til þess að minna en tíundi hluti þjóðarinnar telur sig treysta dómum íslenskra dómstóla.

Ég mun í þessum pistli ekki tína til dæmi af mannréttindabrotum sem íslensk stjórnvöld og embættismenn hafa framið á íslenskum þegnum í þágu einhverra tiltekinna einkahagsmuna eða gæluverkefna. En læt nægja að minnast þess að í janúar 2016 verða 40 ár liðin frá því að beiðni fárra einstaklinga um að frekari upphreinsun á landi þeirra eftir viðskilnað Bandaríkjahers við aflagða radarstöð hersins á Heiðarfjalli fari fram á sama hátt og gert var í Kanada. En þar reisti Kaninn og rak á fimmta tug slíkra stöðva í algleymi Kaldastríðsins. Eini munurinn var sá að Bandaríkjamenn tóku vel í erindi nágranna sinna í Kanada þegar þeir fóru fram á að Kaninn fjármagnaði kostnaðarsamar upphreinsanir á radarstöðvunum á norðvestur hjara Kanada, þar sem fáir eiga leið um nema nokkrir hvítabirnir á sumrin. Samskonar málaleitunum okkar til íslenskra yfirvalda um upphreinsun hættulegra PCB efna og þungmálma sem urðaðir voru á Heiðarfjalli hefur nánast undantekingarlaust verið svarað með ósvífnum persónulegum hrakyrðum og dylgjum um okkur sjálfa og fölsunum þegar á þurfti að halda, með skilaboðum um að þarna fyrirfinnist hvorki mengun af nokkru tagi, né þessi ókjör herstöðvarúrgangs sem þar var grafinn.

Innan skamms getum við notið þeirra vafasömu tímamóta að „halda upp á“ fjörutíu ára afmæli baráttu okkar fyrir einföldum mannréttindum gegn ofbeldi íslenskra embættismanna í þágu erlends herveldis; sömu manna sem gáfu Davíð Oddssyni og Halldóri Ásgrímssyni langt nef þegar þeir hypjuðu sig héðan árið 2006.

Maður spyr sig hvort okkar hlutskipti í þessu máli geti átt hliðstæðu í mati „kerfisins“ eins og það birtist albanska drengnum í grein Guðmundar Andra, þar sem segir að hann hafi það ekki alveg nógu slæmt til að íslensk miskunn næði til hans. Gæti mögulega verið líkt á komið með kúk og skít þegar „kerfið“ telur sjálfsagt að við nokkrir einstaklingar séum bótalaust skikkaðir til að sitja uppi með 10 þúsund tonna eiturefnahaug á landi í einkaeign steinsnar ofar vatnsbólum manna? Þessum pistli er ætlað það hlutverk að minna á að það er því miður víða pottur brotinn í mannréttindamálum á Íslandi.

Hér neðanmáls fylgir stutt samantekt um framkvæmdir og kostnað við upphreinsun þriggja Distant Early Warning radarstöðva Bandaríkjahers í Kanada. Þetta voru stöðvar sömu gerðar og voru starfræktar í Keflavík, á Straumnesfjalli, Heiðarfjalli og Stokksnesi á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar.Remediation of PCB contaminated soils in the Canadian Arctic:

Excavation and surface PRB technology

Indra Kalinovicha,b, Allison Ruttera,⁎, John S. Polanda, Graham Cairnsa, R. Kerry Roweb

Available at www.sciencedirect.com

A B S T R A C T

The site BAF-5 is located on the summit of Resolution Island, Nunavut, just southeast of Baffin Island at 61° 35′N and 60° 40′W. The site was part of a North American military defense system established in the 1950s that became heavily contaminated with PCBs during and subsequent, its operational years. Remediation through excavation of the PCB contaminated soil at Resolution Island began in 1999 and at its completion in 2006 approximately 5 tonnes of pure PCBs in approximately 20,000 m3 of soil were remediated.

3.5. Economics

Costs are estimated for the entire project — including areas other than the S1/S4 valley. However, the bulk of the cleanup at this site had to do with remediation of PCBs and the excavation and disposal of the soils from the S1/S4 Valley drainage area so the values given are excellent indicators of the remediation described in this paper. The total cost for the project (1997–2007) was $64.75 million with 595 persons employed. BAF-5 is a highly remote site, as indicated by the costs for construction/support and transportation which account for 60% of the total costs. As of 1997, the project experienced Inuit employment levels above 85%. Costs associated by PCB contaminated levels are as follows: an estimated $12 million to deal with CEPA level of contaminated materials, $6 million to deal with Tier II materials and $2 million to deal with Tier I materials.