Hvar erum við stödd í dag?

Staðan í efnahagslífinu er mikið til umræðu þessa dagana, allt á uppleið og bjart framundan segja margir. Kaupmáttarvísitala Hagstofu Íslands bendir til þess að kaupmáttur launa í dag sé á svipuðu róli og á fyrri hluta árs 2008, skömmu fyrir hrun. Vísitalan þarf að hækka um minna en 1% til að ná sínu hæsta gildi frá upphafi birtingar.

Ég held hins vegar að margir séu sammála mér þegar ég segi að ég finn ekki fyrir því að kaupmáttur minn sé nánast sá sami og skömmu fyrir hrun – langt í frá. En hvernig má það vera, ef vísitalan sýnir okkur þessa stöðu?

Kaupmáttur tímakaups

Kaupmáttur segir til um hversu mikið af vöru og þjónustu hægt er að kaupa fyrir laun eða tiltekna upphæð. Kaupmáttarvísitala Hagstofu Íslands lýsir hins vegar kaupmætti á takmarkaðan hátt. Hún tekur eingöngu tillit til reglulegra launa, en þau fela ekki í sér neina yfirvinnu.

Hún tekur ekki tillit til starfshlutfalls – þó allir launamenn á íslenskum vinnumarkaði færu úr fullu starfi í 80% starf myndi það ekki hafa áhrif á Kaupmáttarvísitölu Hagstofunnar. Vísitalan tekur heldur ekki tillit til breytinga á sköttum sem sannarlega hafa áhrif á útborguð laun okkar.

Kaupmáttur ráðstöfunartekna

Kaupmáttarvísitala Hagstofunnar lýsir þannig kaupmætti tímakaups fyrir skatt. Þegar við tölum um kaupmátt lítum við hins vegar flest til þess hvað við getum fengið fyrir heildarlaun okkar eftir skatt, peningana sem verða eftir í buddunni. Við viljum skoða kaupmátt ráðstöfunartekna okkar.

Þetta er ástæða þess að VR hefur tekið saman upplýsingar um kaupmátt ráðstöfunartekna félagsmanna VR og birtir nú Kaupmáttarvísitölu VR. Vísitalan tekur til heildarlauna félagsmanna, þ.e. allra launatekna. Hún tekur tillit til þess ef breyting hefur orðið á starfshlutfalli eða ef vinnustundum hefur fækkað eða þeim fjölgað. Hún tekur tillit til áhrifa af breytingum á skattkerfinu, eins og þeirra sem urðu í kjölfar hrunsins þegar tekið var upp þriggja þrepa skattkerfi. Hún sýnir okkur einfaldlega hvar við erum stödd.

Við erum á sama stað og árið 2005

Og þegar við skoðum Kaupmáttarvísitölu VR sjáum við aðra mynd en þá sem Kaupmáttarvísitala Hagstofunnar sýnir. Kaupmáttarvísitala VR bendir til þess að kaupmáttur félagsmanna VR sé á svipuðu róli og árið 2005, ekki fyrri hluta árs 2008 eins og Kaupmáttarvísitala Hagstofunnar segir til um. Kaupmáttarvísitala VR þarf að hækka um 10% til að ná sínu hæsta gildi samanborið við 1% fyrir Kaupmáttarvísitölu Hagstofunnar.

Til að vita hvert við viljum fara, verðum við fyrst að vita hvar við erum stödd. Kaupmáttarvísitala VR sýnir stöðuna hjá okkur í VR, við höfum stigið nær áratug aftur í tímann hvað kaupmátt ráðstöfunartekna okkar varðar. Þetta hlýtur að vera upphafsstaða okkar fyrir næstu kjarasamningagerð.

Þróun Kaupmáttarvísitölu VR má sjá á heimasíðu félagsins, www.vr.is. Þar er einnig að finna ítarlegar upplýsingar um vísitöluna.