Íslam á Íslandi

Undanfarna daga og vikur hefur umræða um múslima og íslam á Íslandi verið nokkuð fyrirferðarmikil í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum á Íslandi. Þessi umræða hefur þróast inn á viðsjárverða braut sem sundrar í stað þess að sameina, elur á andúð í stað þess að færa fólk nær hvað öðru. Þessi umræða byggist á fordómum, fyrirfram gefnum hugmyndum og staðalmyndum sem standast ekki nánari skoðun.

Undanfarin ár hef ég unnið mikið með múslimum á Íslandi og í Evrópu, skrifaði meðal annars meistararitgerð í heimspeki um íslam í Evrópu með sérstakri áherslu á gagnkvæma aðlögun, sjálfsmynd og heimsveldapólitík. Þessa dagana vinn ég að því að skrásetja sögu manns sem kom sem hælisleitandi frá Líbíu árið 2002 og hefur tekið ríkan þátt í uppbyggingu íslams á Íslandi. Ég hef þvælst svolítið um Norður-Afríku og notið gestrisni og hjartahlýju fólks sem þar býr – alltaf á mínum eigin forsendum. Ég hef fylgst með verkefnum múslima í Pakistan, Afganistan, Jemen, Egyptalandi, Túnis og Líbíu á sviði kven- og mannréttinda. Ég hef takið þátt alþjóðlegum verkefnum um arabíska vorið og íslam á Vesturlöndum. Ég þekki dæmi þess að múslimar hafa glatað lífinu fyrir þau frjálslyndu gildi sem Vesturlönd vilja gjarnan eigna sér – frelsi, lýðræði, mannréttindi, kærleika, umburðarlyndi. Þess vegna finnst mér grátlegt að fylgjast með því hvernig umræðan um múslima og íslam er að þróast á Íslandi. Til að sporna gegn ýmsum rangfærslum sem eru algengar langar mig að leggja eftirfarandi til umræðunnar:

Mannréttindi eru ekki ósamrýmanleg íslam

Ég á hóp vinkvenna í Egyptalandi sem eru trúaðir múslimar en jafnframt gallharðir femínistar sem velja að ganga með slæðu um leið og þær berjast fyrir auknum réttindum fyrir konur í arabaheiminum – þar á meðal réttinum til að velja hvort þær bera slæðu eða ekki. Kvenréttindi eru ekki ósamrýmanleg íslam og ekki eru allar arabískar konur kúgaðar. Með baráttu arabískra kvenna má m.a. fylgjast hér: https://www.facebook.com/intifadat.almar2a



Ég á félaga (flestir karlar) í Pakistan og Afganistan sem hafa helgað líf sitt baráttunni fyrir auknum réttindum kvenna og baráttunni fyrir mannréttindum og mannvirðingu yfirleitt. Múslimakarlar fara ekki allir gegn konum og þeim sem ekki eru múslimar með ofríki og kúgun sem er réttlætt í nafni trúar. Hér er eitt dæmi um verkefni sem pakistanskur kunningi minn vinnur að: https://www.kwh.org.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=128&Itemid=246



Ég þekki marga múslima í Bretlandi, Belgíu, Íslandi og víðar í Evrópu, sem eru góðar og vel meinandi manneskjur sem eru að vanda sig við að lifa í sátt við samfélag sitt. Ég þekki líka múslima í Evrópu sem búa við erfitt hlutskipti, mismunun og útskúfun sem er ekki til þess að auðvelda þeim þetta verkefni. Fyrir þá sem vilja afla sér frekari upplýsinga um aðstæður ungra múslima á jaðrinum í Evrópu má byrja hér: http://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2012/09/02/book-review-europes-angry-muslims-the-revolt-of-the-second-generatio

Ég þekki ungt fólk í Norður-Afríku sem tók virkan þátt í arabíska vorinu, knúið áfram af draumnum um lýðræði, sjálfræði og mannvirðingu. Sum þeirra leggja lífið ítrekað að veði í þessari baráttu gegn yfirgangsöflum. Ýmist með því að halda uppi friðsamlegu andófi eða með því að upplýsa (á samfélagsmiðlum, í skýrslum og skrifum á formlegri vettvangi og með þátttöku í fundum og verkefnum) umheiminn um það sem er að eiga sér stað. Þeirra beittasta vopn er gagnrýnin hugsun. Og þau vanda sig við að veita óhlutdrægar upplýsingar og vera málefnaleg. Hér má t.d. lesa greinar eftir vinkonu mína, Yasmin M. Fakhry: https://www.peacexpeace.org/2013/05/can-faith-substitute-for-human-rights/

Sumir múslimar sem ég þekki eru gamalgrónir Evrópubúar sem hafa snúist til íslams vegna þess að boðskapur Múhameðs (friður sé með honum) snerti þá. Aðrir eru af annarri eða þriðju kynslóð flóttamanna eða innflytjenda og eru jafn miklir Vesturlandabúar og ég eða þú! Enn aðrir hafa neyðst til þess að yfirgefa heimalandið og allt sem þeim var kært. Ekki vegna þess að þá langaði svo til Evrópu heldur vegna þess að þeim er ekki vært í heimalandinu. Ástandið í Mið-Austurlöndum er flestum að einhverju leyti kunnugt en fæstir átta sig á rullunni sem heimsveldapólitík (geopolitics) spilar í þeirri sorgarsögu. Þar leika Vesturlönd hlutverk ásamt mörgum öðrum og almenningur er að verulegu leyti leiksoppur afla sem erfitt er að ráða við. Og jú, jú, sumir múslimar sem koma til Evrópu eru vafasamur pappír sem koma af öðrum, sjálfhverfari og viðsjárverðari ástæðum. Þá á auðvitað að tækla á sama hátt og aðra sem koma með svipað hugarfar í vafasömum erindagjörðum.

Sameinum í stað þess að sundra

Eitt get ég fullyrt; ég hef ekki átt eins vitlegar umræður við neinn um mikilvægi þess að berjast gegn öfgasinnuðum íslamistum og yfirgangi í nafni íslams og einmitt múslima. Sannleikurinn er nefnilega sá að það eru líklega engir eins áfram um að uppræta öfga íslams og þróa áhrifaríkar leiðir til gagnkvæmrar aðlögunar og múslimar sjálfir! Og einmitt vegna þess að ég hef öðlast innsýn í þrotlausa baráttu margra þeirra og fórnir verð ég ákaflega döpur yfir að verða vitni að þeirri sorglegu umræðu um múslima og íslam á Íslandi sem er ofan á á Íslandi í dag. Dæmi um aðkomu múslima að umræðu um múslima í Evrópu má sjá hér:https://www.quilliamfoundation.org/

Það er mikilvægt að ræða um fjölbreytileikann, þar á meðal íslam á Íslandi, á skynsamlegum nótum. Og sannarlega eru vítin mörg að varast – eins og lesa má um hér: https://skemman.is/stream/get/1946/16931/39285/4/Fer%C3%B0in+til+tunglsins-jan.2014.pdf;jsessionid=A5C73FB869F29BC22F0A3C61A1F96227

En umræða á borð við þá sem er í gangi á Íslandi í dag hjálpar ekki hætishót vegna þess að hún byggist á veikum grunni, elur á andúð og mismunun, sundrar í stað þess að sameina. Eru andúð, sundrung og mismunun virkilega þau gildi sem við viljum standa fyrir?