Í skóla eins árs?

Skömmu fyrir jól samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um að leikskólar taki við ungbörnum að loknu fæðingarorlofi. Skipaður hefur verið starfshópur til að að greina faglegar kröfur og fjárhagsleg sjónarmið sem taka þarf tillit til fari sveitarfélögin að bjóða börnum á aldrinum eins til tveggja ára upp á leikskólavist. Kanna á hver húsnæðisþörfin yrði og hversu marga nýja starfsmenn þyrfti að ráða. Viðbrögð í fjölmiðlum endurspegla þessar áherslur, þau fjalla um fjármögnun, húsnæðisþörf og breyttar horfur á vinnumarkaði. Þannig hefur Samband íslenskra sveitarfélaga sagt að þessi breyting muni kosta sveitarfélögin gríðarlega fjármuni og formaður Félags dagforeldra hefur lýst áhyggjum af því að dagforeldrastéttin leggist af.

Alveg hefur gleymst að fjalla um hversu vel þetta fyrirkomulag henti ungbörnum heldur er því tekið sem gefnu að leikskólar séu málið. Markmiðið er að gera foreldrum kleift að vinna utan heimilis án þess að sliga sveitarfélögin og skal ekki gert lítið úr mikilvægi þess. Með þeirri þekkingu sem við höfum nú á mikilvægi mannlegra tengsla er hins vegar ekki hægt að láta eins og þetta fyrirkomulag sé ungum börnum fyrir bestu.

Rannsóknir á heilaþroska barna sýna svart á hvítu að ung börn þurfa samfellda umönnun fárra sem þau tengjast tilfinningalega. Þau þurfa rólegt umhverfi þar sem stöðugt er brugðist við þörfum þeirra með viðeigandi hætti. Hæfir dagforeldrar og leikskólakennarar geta mjög vel sinnt þessum þörfum en þá þarf að ætla þeim meiri tíma með hverju barni, auka þjálfun ófaglærðra og greiða starfsfólki hærri laun en við höfum hingað til verið tilbúin til.

Barnsæmandi kröfur

Umönnun ungbarna sem stendur undir nafni getur aldrei orðið ódýr. Reykjavíkurborg hefur reiknað út að það myndi kosta 1,2 milljarða króna árlega að taka inn öll börn frá ársaldri og er þá ekki talinn kostnaður vegna framkvæmda. Ég óttast að sú upphæð yrði töluvert hærri ef gerðar væru barnsæmandi kröfur um mönnun og staðið við þær. Hvað er þá til ráða? Frá barn- og fjölskylduvænu sjónarmiði væri mun skynsamlegra að lengja fæðingarorlof foreldra og stuðla að sveigjanlegum vinnutíma þeirra. Vissulega kostar slíkt fjármuni en við skulum ekki ímynda okkur að það sé ódýrt fyrir samfélagið að spara við umönnun ungbarna.

Langvarandi aðskilnaður frá foreldrum getur valdið ungbörnum streitu sem veikir ónæmiskerfi þeirra og minnkar mótstöðuafl gegn langvinnum heilsufarsvandamálum, andlegum jafnt sem líkamlegum. Rannsóknir sýna að örugg tengslamyndun barna og foreldra dregur úr hegðunarerfiðleikum barna og unglinga, áfengis- og fíkniefnaneyslu þeirra og geðröskunum á fullorðinsaldri. Vissulega þola börn aðskilnað misjafnlega vel, það má ekki ætla öllum það sama. Hins vegar erum við ekkert öðruvísi en önnur spendýr: afkvæmi okkar þarfnast nálægðar við þá sem veita þeim mest öryggi. Það öryggi geta þeir einir veitt sem þekkja börnin vel.

Mannabörn eru hins vegar ólík dýrum að því leyti að þau eru meira ósjálfbjarga, seinni til, háðari umönnun og viðkvæmari. Því meira mið sem við tökum af þessum einföldu staðreyndum, því sterkari og heilbrigðari einstaklingar verða börnin okkar þegar fram líða stundir.