Metfjöldi sviptur sjálfræði á síðasta ári

Alls voru 26 karlar og 21 kona svipt sjálfræði í fyrra og er það nánast tvöfalt fleiri en á árinu 2012.

47 einstaklingar voru sviptir sjálfræði á síðasta ári og er það metfjöldi á síðustu fimm árum en þetta kemur fram í Fréttatímanum í dag. 

Ár hvert er hátt á annað hundrað manns haldið nauðugum á Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri en Fréttablaðið fjallaði um málið undir lok síðasta árs.

Um er að ræða einstaklinga með geðsjúkdóma, sem taldir eru hættulegir sjálfum sér eða öðrum.

Það er ekki leyfilegt að nauðungarvista sjálfráða einstaklinga, nema að læknir meti sem svo að viðkomandi sé með alvarlegan geðsjúkdóm, eða í ástandi sem jafna má til alvarlegs geðsjúkdóms.

Heimildin til að nauðungarvista fólk byggir á lögræðislögum sem síðast var breytt árið 1997. Þar er fjallað um sviptingu lögræðis, það er sjálfræðis og fjárræðis, auk nauðungarvistana. Lögin ná til fleiri hópa heldur en eingöngu geðsjúkra þar sem einnig má svipta fólk sjálfræði vegna ellisljóleika, vanþroska eða annars konar heilsubrests.

Gripið til sjálfræðissviptingar eftir 21 dag

Þegar nauðungarvistun er lokið að tuttugu og einum degi liðnum, en ljóst þykir að frekari meðferðar er þörf, er gripið til sjálfræðissviptingar.

„Skilyrðin til sviptingar eru mjög rúm. Það þarf að vera ótvíræð nauðsyn og einstaklingur svo veikur að hann þarf að vera á sjúkrahúsi, en það getur falið í sér allt frá vanþroska til geðveiki," sagði Sigurður Páll Pálsson, yfirlæknir öryggis- og réttargeðþjónustu Landspítalans, í samtali við Fréttablaðið í desember á síðasta ári.

Á öryggisdeild geðsviðs Landspítalans eru eingöngu sjúklingar sem sviptir hafa verið sjálfræði.

„Þeir sem hafa verið margoft nauðungarvistaðir. Yfirleitt eru það allt ungir menn á aldrinum 20 til 40 ára í byrjandi geðrofi og með fíknivanda," sagði Sigurður Páll.

Anna Gunnhildur Ólafsdóttir, framkvæmdarstjóri Geðhjálpar, segir í samtali við Fréttatímann að aukningin komi ekki á óvart enda hafi félagið fengið óvenjumörg erindi inn á sitt borð er varðar sjálfræðissviptingu að undanförnu.

„Við viljum að í lengstu lög sé reynt að komast hjá sjálfræðissviptingu og höfum unnið að því í gegnum árin. Raunar felst langtíma markmið okkar í því að útrúma algjörlega nauðung í geðheilbrigðisþjónustu. Auk heilsunnar er frelsið og sjálfræðið eitt það mikilvægasta sem fólk á. Það á ekki að svipta fólk frelsi nema það sé raunverulega hættulegt sjálfum sér eða öðrum," segir Anna Gunnhildur í samtali við Fréttatímann.

Sjálfræðissviptingar

2013

Samtals 47

Karlar 26

Konur 21

2012

Samtals 26

Karlar 7

Konur 12

2011

Samtals 34

Karlar 19

Konur 15

2010

Samtals 16

Karlar 9

Konur 7

2009

Samtals 29

Karlar 18

Konur 11

Upplýsingar fengnar úr Fréttatímanum sem kom út í dag.