Hin miklu gljúfur jarðar

Síðasta vetur fór ég í heimsreisu til Afríku og Asíu, það eru sléttir níu mánðir síðan ég stóð á brún Fish River Canyon í Namibíu, þriðja stærsta gljúfri heims. Ég stóð á sama kletti og Nama menn höfðu staðið á fyrr á öldum, áður en Þjóðverjar hófu að salla þá niður í nýlendutilraunum sínum fyrir fyrra stríð. Þetta er ótrúlegur staður, útsýnið magnað, gljúfrið stórbrotið. Upplifuninn varð enn meiri vegna þess að ég og ferðafélagar mínir vorum eina fólkið á svæðinu fyrir utan Þjóðverja á bílaleigubíl í 3 km fjarlægð.

Tæplega þremur árum áður upplifði ég svipað náttúrufyrirbrigði í Grand Canyon í Bandaríkjum N-Ameríku (ekki stærsta gljúfri heims heldur annað stærsta á eftir Tsangpo Canyon í Tíbet). Þar var stemmingin öðruvísi í landi hinna frjálsu, fyrst mætti mér sölustöð sem seldi passa á gljúfrið og svo minjagripabúðir þar sem ég, draumaferðamaðurinn eyddi alltof of miklu í lyklakippur og fleiri muni til að sýna hversu fróður og víðförull ég væri. Ég ætla ekki að lýsa upplifuninni í smáatriðum en í stórum dráttum var hún líka ansi góð, þúsund manns iðuðu um og kepptust við að taka myndir af sjálfu sér, kíkja fram af brúninni og einhverjir þrjóskuðust við að njóta augnabliksins.

Þjóðgarðsvörður í Namibíu

Segjum svo að ég ímyndi mér að ég þurfi að vera þjóðgarðsvörður í öðru hvoru gljúfrinu (pínu random en okei). Ég hugsa mig vel um, sé kostina í frelsinu og ónýttu tækifærunum í Namibíu. Þó eru þar ókostir, það er lengra í þjónustu, svæðið er einangrað og Grand Canyon hefur það forskot að vera þjóðgarðamiðstöð fyrir öll gljúfur í heiminum og því margfalt stærri starfsstöð(styttra í Las Vegas líka). Namibía verður þó á endanum fyrir valinu og ég flyt allt mitt hafurtask þangað.

Það líða 10 ár, ég er enn þjóðgarðsvörður í Namibíu, hef unnið mig upp stigann og er orðinn yfirmaður með fullt af frábæru starfsfólki með allskonar sérfræðiþekkingu. Starfsmannafélagið er öflugt, það var með paintball mót í yfirgefnum námubæ í síðastamánuði og við tökum reglulega fótboltaleiki við heimamenn. Við höfum hinsvegar átt undir högg að sækja að undanförnu vegna niðurskurðar og sífækkandi starfsfólks.

Hinsvegar var að taka við nýr yfirmaður í þjóðgarðamiðstöðinni og það virtist vera stefnubreyting í farvatninu. Yfirmaðurinn flutti nokkra jarðfræðinga til Tíbet til að styrkja starfsstöðina þar. Það var mjög umdeild ákvörðun en mér hugnaðist hún ágætlega, jafnvel þótt ég fengi enga starfsmenn til Namibíu var þetta breyttur hugsunarháttur, við fengjum hugsanlega aukið vægi í framtíðinni. Í Grand Canyon var allt á hvolfi, hið virta tímarit „Canyon News“ fór mikinn í gagnrýni sinni ásamt flestum fagtímaritum og undir tóku stéttarfélög, sömu aðilar og sögðu ekkert þegar ég og fleiri misstum sumt af okkar góða starfsfólki í burtu. Það versta í þessu öllu saman er að yfirmaðurinn virðist hafa fælst við þessa gagnrýni og lítið bólar á aðgerðum fyrir okkur hin. Réttlætiskenndin í manni brýst fram í formi pirrings og reiði, af hverju þetta skilningsleysi?

Byggðir landsins

En hvernig bregst maður við skilningsleysi og óréttlæti án þess að vera að aumka sér? Hvernig kemur maður frá sér sínum sjónarmiðum án þess að setja aðilann sem maður er að reyna að ná til í vörn og hvernig er hægt að sannfæra þjóðina um að raunveruleg byggðastefna er ekki sósíalísk aðgerð greidd af hinum mörgu fyrir hina fáu eins og Gísli Marteinn sagði heldur þjóðhagslega og menningarlega hagkvæm aðgerð. Ef við horfum bara á hagfræðilegu hliðina þá hefur þjóðin ekki efni á að landsbyggðin drabbist niður með veikari innviðum, það gleymist ótrúlega oft að megnið af gjaldeyristekjum landsins koma af landsbyggðinni. Frjálshyggjumaðurinn Gísli Marteinn ætti að hugsa næst um þá beinhörðu peninga sem streyma hingað suður áður en hann hendir næstu sprengju í þá hugmyndafræðilegu gjá sem er að myndast á milli höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar.

En hvernig brúum við þá gjá? Mér finnst að fyrst af öllu þurfi umræðan að breytast. Umfjöllun og umræðan í heild er því miður mjög oft höfuðborgarsvæðis miðuð. Ekki hefur hjálpað til að starfsstöðvar Rúv (útvarp allra landsmanna) hafa verið skornar niður eða lagðar af. Til dæmis ná fréttir frá mínum Vestfjarðakjálka yfirleitt bara í sjö fréttirnar ef það eru snjóflóð, rafmagnslaust eða verið að segja upp starfsfólki (mjög líklega ríkisstarfsfólki). Þetta kemur niður á ímynd svæðisins og ef ég vissi ekki betur væri ég ekkert sérstaklega spenntur að flytja vestur í það ástand. Það ætti nefnilega ekki að þurfa sérstakan Gísla Einars með Landa þátt til að reyna að hífa landsbyggðina uppúr því svaði sem umræðan hefur skilið hana eftir í. Landsbyggðin á að vera á pari við höfuðborgina í umræðu og umfjöllun og njóta sanngirnis.

Þegar umræðan er kominn á gott ról og ímyndin orðin heilbrigðari þarf að tækla byggðavandann sem enn er til staðar. Byggðavandi er ekki nýr af nálinni en mótaðgerðir gegn honum hafa verið tilviljanakenndar og ómarkvissar. Það eru til ótal leiðir til að leysa þennan vanda, sveitarfélögin ættu að fá meira til baka frá ríkinu og hafa meira um það að segja hvernig peningunum er varið heima í héraði, skattar ættu að vera lægri á fyrirtæki og einstaklinga á harðbýlari svæðum líkt og tíðkast í Noregi og ríkið ætti að hafa öflugar starfsstöðvar frá sínum stofnunum á víð og dreif um landið (það sé ekki geðþótti einstaka forstjóra heldur heildstæð stefna), allt eftir styrkleikum hvers svæðis. Þetta eru aðgerðir sem eru borðleggjandi. Ef þingmenn sleppa flokkapólitíkinni í smá stund hljóta þeir að sammælast um jafn sjálfsagða og skynsama hluti sem renna styrkari stoðum undir byggðir landsins, líkt og stefnan verður vonandi með dreifðu gljúfrin.

Ég vil nefnilega öfluga þjóðgarðamiðstöð í Grand Canyon, uppsprettu þekkingar og miðstöð þjónustu en jafnframt framúrskarandi sjálfstæða kjarna í hinum miklu gljúfrum jarðar. Vonandi þú líka.