Guðmundur Andri frjálshyggjumaður?

Fróðlegt er að bera saman tvo nýlega pistla eftir Guðmund Andra Thorsson í Fréttablaðinu fyrr í þessum mánuði. Báðir pistlarnir eru vel skrifaðir eins og Guðmundar er von og vísa og ýmis athyglisverð sjónarmið sett fram. En það sem vakti athygli mína við þessa tvo pistla Guðmundar var að í þeim fyrri talar hann sem félagshyggjumaður en í þeim síðari sem frjálshyggjumaður. Skoðum fyrst hvað félagshyggjumaðurinn Guðmundur Andri hafði að segja.

Félagshyggjupistillinn Fyrri pistill Guðmundar nefnist „Ríkisútvarpið í tröllahöndum“. Fyrir utan að gagnrýna yfirstjórn þess ágæta fjölmiðils tekur Guðmundur að sér það hlutverk að skilgreina fyrir hvað RÚV stendur. Hér fara nokkrar lýsingar Guðmundar Andra á tilgangi Ríkisútvarpsins: „spegill og vettvangur þjóðlífs“, „það er við“, „skemmtun og ferðalag“, „þekkingarstöð“, „nærvera í lífi okkar“, „súrefnið í andlegu lífi okkar“.

Ekki veit ég hvernig Guðmundur Andri var stemmdur þegar hann skrifaði þessa bunu af hástemmdum lýsingum á hlutverki og dagskrá RÚV en óneitanlega ber hún keim af þekktri áróðurstækni. Tiltekinn smekkur er klæddur í almennt orðaðan fagurgala þar sem ýmsar beygingarmyndir orðanna „við“, „þjóðar“ eða „samfélags“ eru óspart notaðar. Látið er að því liggja að hafi einstaklingar aðra skoðun á tilverurétti ríkisrekins fjölmiðils heldur en „þjóðin“ eða annan smekk á dagskránni, séu þeir afturhaldssamir niðurrifsseggir sem ógni íslenskri menningu og tungu.

Við frjálshyggjumenn tökum vitaskuld ekki undir nein slík sjónarmið. Frjálshyggjan virðir rétt einstaklinganna til að hafa annan smekk og aðrar skoðanir en þorri fólks kann að hafa og því er ekki siðferðislega verjandi að þvinga fólk til viðskipta við einn fjölmiðil fremur en annan.

Frjálshyggjupistillinn Hér kveður svo við allt annan tón. Engu líkara er en að Guðmundur Andri hefði á fáeinum dögum drukkið í sig speki helstu hugsuða markaðsfrjálshyggju á borð við Friedman, Hayek eða Rothbard því í fyrsta hluta greinarinnar „Rangsannindi“ um hálfum mánuði síðar hamrar Guðmundur á mikilvægi einstaklingsfrelsis á matvælamarkaði og fer háðulegum orðum um ríkisstyrktan landbúnað.

Á einum stað skrifar Guðmundur:

„Okkur er talin trú um að í húfi sé heill og hamingja íslensku kýrinnar og allir hennar margbrotnu magar – og gott ef við fáum ekki öll hreinlega gin- og klaufaveiki ef við leggjum okkur útlenskan mat til munns.“ Á öðrum stað vitnar Guðmundur í orð Guðna Ágústssonar þess efnis að Íslendingar elski íslenska smjörið og bregst við þeim ummælum með því að játa að „[hann elski] íslenskt smjör ekki baun“. Svo bætir Guðmundur því við að hann „[ætti] ekki í neins konar tilfinningalegu sambandi við það en vildi gjarnan fá að kaupa svolítið ódýrari mat en gefst hér í landi einokunarrisanna…“

Þetta er laukrétt hjá Guðmundi. Þótt þeir séu fjölmargir sem telja íslenskan landbúnað vera órjúfanlegan hluta af þjóðmenningu Íslendinga og mikilvægan frá sjónarmiðum byggðarþróunar og matvælaöryggis í landinu, þýðir það ekki að allir séu sama sinnis, hvað þá að réttlætanlegt geti verið að niðurgreiða þennan atvinnuveg um stórkostlegar fjárhæðir á hverju ári á kostnað amennings og reisa himinháa tollamúra að auki.

Gagnrýni Guðmundar Andra á þessa ríkisstyrki og verndartolla þýðir heldur ekki að hann sé á móti íslenskum landbúnaði, ekki frekar en að hann sé á móti íslenskum bakaríum eða verkfræðistofum þótt hann berjist ekki fyrir sérstökum ríkisstyrkjum eða tollamúrum þeim til verndar. Þá bera orð Guðmundar með sér að hann hafi mun meiri trú á hinum frjálsa markaði hvað úrval, gæði og verð á matvælum varðar en miðstýrðri matvælaframleiðslu af hendi ríkisins.

Félagsfrjálshyggja? Þar sem síðari grein Guðmundar Andra er okkur frjálshyggjumönnum mun meira að skapi, er freistandi að draga þá ályktun að hann sé að hneigjast til markaðsfrjálshyggju. Hann átti sig á því að ekki er hægt að vera „rebel“ gagnvart öllum þjóðmenningarlegu og samfélagslegu rökum talsmanna íslenska landbúnaðarkerfisins og segja bara „ég elska íslenskt smjör ekki baun“ en ætlast svo til þess að allir elski íslenska ríkisútvarpið út fyrir gröf og dauða.

Á sama hátt virðist Guðmundur vera farinn að gera sér grein fyrir því að þótt hann og fleiri eigi í eins konar tilfinningalegu sambandi við Ríkisútvarpið, eru þeir villikettir til sem vildu gjarna fá að kaupa svolítið ódýrari aðgang að fjölmiðlum en nauðungaráskrift að RÚV segir til um. Aðalatriðið er þó það að Guðmundur Andri komist á fast land hvað varðar pólitíska hugmyndafræði því annars týnist hann bara í skóginum.