Vara við almennri niðurfellingu skulda

Margháttaða gagnrýni á áform ríkisstjórnarinnar um almenna niðurfellingu verðtryggðra húsnæðislána er að finna í umsögnum um þingsályktunartillögu þar að lútandi. Samtök atvinnulífsins (SA) og Seðlabanki Íslands eru sérstaklega harðorð í gagnrýni sinni en alls hafa fjórtán umsagnir borist.

Bæði SA og Seðlabankinn setja spurningarmerki við hvort rétt sé að tala um forsendubrest í samhengi við verðbólguskot áranna 2007 til 2010. Þá vara báðir aðilar við efnahagslegum áhrifum almennrar niðurfærslu verðtryggðra húsnæðislána og leggja til að fjármunum sem ríkissjóði kunni að áskotnast verði heldur varið í að greiða niður skuldir ríkissjóðs.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra lagði fyrr í mánuðinum fram þingsályktunartillögu á Alþingi um aðgerðir vegna skuldavanda heimila. Samkvæmt tillögunni ályktar Alþingi að fela ríkisstjórninni að fylgja eftir tíu liða aðgerðaáætlun um skuldavandann.

Meðal aðgerða sem þar eru lagðar til eru að skipaður verði sérfræðingahópur sem útfæri leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Þá verði skipuð verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála og settur á fót sérfræðingahópur um afnám verðtryggingar af neytendalánum.

Tillagan er nú í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis sem hefur borist fjórtán umsagnir um tillöguna. Þeirra ítarlegastar eru þrjár umsagnir: frá SA, Seðlabankanum og Hagsmunasamtökum heimilanna.

Hagsmunasamtökin fagna tillögunni og flestum þeim aðgerðum sem þar eru boðaðar. Þó leggja þau áherslu á að ýmislegt vanti í tillöguna, svo sem að komið verði í veg fyrir árangurslaust fjárnám, nauðungarsölur, gjaldþrot og sölur á veðhafafundum.

Eins og áður sagði eru SA og Seðlabankinn öllu gagnrýnni á tillöguna. SA segir að áhyggjur samtakanna snúi fyrst og fremst að áhrifunum á stöðu ríkissjóðs og efnahagslífið. Stórfelld niðurfærsla skulda hljóti að auka einkaneyslu, innflutning og viðskiptahalla. Þá geti hún stuðlað að veikara gengi krónunnar, vaxandi verðbólgu og hærri vöxtum. Loks verði afnám gjaldeyrishafta fjarlægara en ella.

Seðlabankinn tekur í svipaðan streng og leggur áherslu á að með endurskipulagningu skulda heimila megi ekki stefna sjálfbærri ríkisfjármála í tvísýnu. Því hafi bankinn lagst gegn almennri niðurfærslu skulda en lagt til að svigrúm sem kunni að vera fyrir hendi verði nýtt til þess að koma til móts við heimili í vanda.

Þá bendir Seðlabankinn á að niðurstöður rannsókna sérfræðinga bankans sýni að almenn niðurfærsla verðtryggðra húsnæðislána sé dýr og óskilvirk aðgerð til að koma til móts við heimili í vanda.