Læra mikið í kjölfar nýrra fálkamerkinga

Ný aðferðafræði við að merkja fálka skilar mikilvægum niðurstöðum til Náttúrufræðistofnunar Íslands (NÍ). Hafnar eru tilraunir með erfðafræðilegar rannsóknir á fjöðrum fálka.

Ólafur K. Nielsen, fuglafræðingur við NÍ, segir að allt fram til ársins 2011 hafi fálkar aðeins verið merktir með hefðbundnum stálhring, en til að lesa á slík merki þurfti fuglinn að finnast dauður eða að komast undir manna hendur á annan máta.

„Sumarið 2011 var byrjað að litmerkja fálka og síðan hafa um 100 fuglar verið merktir. Þessi merki gefa okkur kost á að nálgast nýjar upplýsingar. Ekki síst um fullorðna fugla í varpi, sem er aðaltilgangurinn með þessari nýju aðferð. Framtíðarsýnin er að koma upp merktum varpstofni svo hægt sé að meta afföll og fleira,“ segir Ólafur, en tilgangurinn með merkingum er að fá upplýsingar um ferðalög fálka, átthagatryggð, kynþroskaaldur og afföll.

Ólafur segir að varpstofn á Íslandi sé um 400 pör.

„Við erum með rétt innan við 10% af fálkastofninum á rannsóknasvæðinu sem er um 5.000 ferkílómetra svæði í Þingeyjarsýslum,“ segir Ólafur og bætir við að á liðnum áratugum hafi verið merktir á milli 16 og 17 hundruð fálkar með hefðbundnum merkjum. Af þeim hafa 200 náðst til baka.

Næsta skref í rannsóknum NÍ er nýting erfðafræðilegra upplýsinga.

„Við náum lífsýnum úr fuglunum úr fjöðrum sem þeir fella. Þannig getum við greint einstaklinginn, og við tökum þetta upp samhliða litmerkingunum. Með því að beita þessum tveimur aðferðum samhliða getum við fylgst með fuglum sem heimsækja sitt óðal ár eftir ár. Tækifærin til að nýta þessar nýju aðferðir samhliða eru gríðarlega mikil,“ segir Ólafur.

Ætlunin er að halda þessu verkefni, litmerkingum og erfðafræðilegum rannsóknum samhliða, áfram næstu tíu árin. Von er á fyrstu varpfuglunum inn í verkefnið núna í vor. Þess má geta að mjög er litið til þessara íslensku rannsókna þar sem allt að helmingur evrópska fálkastofnsins heldur til hér á landi.