Enginn staðið frammi fyrir erfiðari verkefnum en Bjarni

Risavaxin verkefni bíða Bjarna Benediktssonar, sem sagður er munu verða nýr fjármála- og efnahagsráðherra í nýrri ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks- og Framsóknarflokks. Þar ber helst að nefna endurgreiðsluvanda Íslands, þrotabú föllnu bankanna og losun fjármagnshafta.

Áskoranir sem Bjarni Benediktsson stendur frammi fyrir sem fjármála- og efnahagsráðherra eru fyrst og fremst þríþættar:

1. Endurgreiðsluvandi Íslands

Ísland framleiðir ekki nægan gjaldeyri til að standa undir skuldbindingum gagnvart erlendum kröfuhöfum. Þessi vandi birtist vel í aðfaraorðum seðlabankastjóra í nýrri skýrslu um fjármálastöðugleika þar sem hann segir:

„Miðað við óbreytt gengi nægir fyrirsjáanlegur undirliggjandi viðskiptaafgangur næstu ára ekki til að fjármagna samningsbundnar afborganir erlendra lána. Því mun íslenska þjóðarbúið ekki skapa nægan gjaldeyri að óbreyttu gengi krónunnar til að losa út krónueignir búa gömlu bankanna til erlendra kröfuhafa og það jafnvel þótt þær yrðu verðlagðar mjög lágt í erlendum gjaldmiðlum."

Það verður verkefni nýs fjármála- og efnahagsráðherra að finna viðunandi lausn á þessu. Stærstur hluti þessara afborgana eru greiðslur Landsbankans til þrotabús gamla Landsbankans í erlendri mynt.

2. Losun fjármagnshafta

Nýr fjármála- og efnahagsráðherra stendur frammi fyrir því að finna lausn á erfiðasta viðfangsefninu sem blasir við í íslensku hagkerfi en það er losun fjármagnshafta. Losun fjármagnshafta er nátengd endurgreiðsluvandanum. Seðlabanki Íslands hefur unnið áætlun um beitingu varúðartækja eftir losun hafta sem kom út í fyrra. Hana má nálgast hér. Á endanum er það hins vegar alltaf pólitísk ákvörðun hversu hratt höftin verða afnumin.

3. Uppgjör þrotabúa föllnu bankanna

Þá verður nýr fjármála- og efnahagsráðherra einnig með álitaefni tengd uppgjöri þrotabúa föllnu bankanna á sinni könnu þar sem málefni fjármálastöðugleika heyrir undir málaflokkinn.

Slitastjórnir Kaupþings banka og Glitnis hafa þegar lagt fram umsóknir um nauðasamninga í Seðlabankanum sem hefur frestað afgreiðslu þeirra um óákveðinn tíma. Vandamálið hér eru neikvæð áhrif uppgjöra þessara þrotabúa og útgreiðslna í erlendri mynt á fjármálastöðugleika í landinu. Eiga kröfuhafar þessara banka að fá afhentar eignir sínar í erlendri mynt eða ber þeim að fá greitt út í krónum? Hversu hratt á að greiða þeim út? Ógna nauðasamningar þessara banka fjármálastöðugleika í landinu? Þetta eru spurningar sem nýr fjármála- og efnahagsráðherra þarf að velta fyrir sér.

Margt annað óleyst

Þá eru ótalin mörg önnur brýn verkefni, eins og jöfnuður í ríkisfjármálum, skuldir ríkissjóðs og lækkun vaxtakostnaðar íslenska ríkisins, sem íþyngir rekstrinum mjög, en á síðasta ári greiddi ríkissjóður 91 ma.kr í vexti. Þetta eru fjármunir sem annars væri hægt að verja í uppbyggingu í heilbrigðis- og menntakerfinu, svo dæmi sé nefnt.

Af öllu framansögðu virtu er vandséð að nokkur annar fjármálaráðherra í sögunni hafi staðið fyrrir vandasamari verkefnum en fjármála- og efnahagsráðherra nýrrar ríkisstjórnar og eru verkefnin síst minni en þau sem forveri hans glímdi við á síðasta kjörtímabili.