Ómetanleg umhverfisverndarákvæði í nýrri stjórnarskrá

Tími var kominn til að setja inn umhverfisverndarákvæði í nýja stjórnarskrá þar sem enn þann dag í dag er stunduð ofbeit og rányrkja á landinu, án nokkurrar ábyrgðar notenda á afleiðingunum. Landgræðslustjóri segir að engin lög, sem virka, séu til er geri landgræðslunni kleift að stöðva beit á ofnýttu og skemmdu landi, þó nauðsyn krefji. Því eiga uppblástur og gróðurskemmdir sér stöðugt stað.

Landgræðslan hefur í meira en hundrað ár reynt að græða upp sárin en ennþá er ekki hægt að sjá að meira vinnist en tapast, þrátt fyrir milljarða tilkostnað í uppgræðsluna. Frá því að landið var numið hefur meir en helmingur af gróðurhulu þess eyðst og milljónir tonna af jarðvegi fokið á haf út; svo á stórum svæðum er aðeins grjóturð eftir, þar sem ekkert grær.

Við eigum heiðurinn af stærstu manngerðu eyðimörk í Evrópu. Um aldamótin 1900 var svo komið að landið var að verða örfoka vegna óstöðvandi sandfoks, jafnvel heilu jarðirnar fóru undir sand á nokkrum dögum. Þá var Sandgræðslan stofnuð af Alþingi til að reyna að hefta uppblásturinn og stöðugt stækkandi eyðimerkurnar. Hún hefur vissulega gert kraftaverk á rúmum 100 árum og það hefur kostað okkur skattborgarana ótalda milljarða. Við sæjum ekki eftir þeim peningum ef tekist hefði að græða upp næstum örfoka landið. En því miður var ekki byrjað á fyrirbyggjandi aðgerðum. Ekkert var gert til að stöðva orsakavaldinn, lausabeit allt of mikils búfjár, of margra bænda, rásandi um allt landið og nagandi niður allan nýgræðing sem vogaði sér að stinga upp kollinum. Nú eru þó loks, í frumvarpi að nýrri stjórnarskrá, komin ákvæði um náttúru Íslands og umhverfi, sem leggja áherslu á að náttúra Íslands sé undirstaða lífs í landinu, öllum beri að virða hana og vernda.

Sérstök grein um vernd náttúrunnar í stjórnarskrá er löngu tímabær. Sjálfbær þróun, sem þykir sjálfsögð í dag, hefur víða áunnið sér stjórnarskrárvernd. Til að mynda segir norska stjórnarskráin að sérhver maður eigi rétt til heilnæms umhverfis og náttúru þar sem gróska og fjölbreytni séu vernduð. Sú sænska leggur skyldur á herðar stjórnvalda að stuðla að sjálfbærri þróun. Í Finnlandi segir að náttúran og fjölbreytileiki lífríkisins, umhverfið og þjóðararfurinn séu á ábyrgð allra. Svisslendingar segja að stefnt skuli að langvinnu jafnvægi við náttúruna, einkum hvað varðar getu hennar til endurnýjunar og nýtingar af hálfu mannsins. Þá kveður franska stjórnarskráin á um fortakslausan rétt sérhvers manns til að „lifa í heilsusamlegu umhverfi þar sem ríkir jafnvægi“ og að hverjum manni beri að stuðla að því að bæta skaða sem hann veldur umhverfinu.

Umhverfisverndarákvæði nýju stjórnarskrárinnar, ef samþykkt, yrðu til þess að landið færi að klæðast aftur þeim skrúð sem búið er að eyðileggja. Stöðvun stjórnlausrar lausabeitar búfjár er fyrsta skrefið í að sveipa fjallkonuna aftur gróðurkápu sinni. Látum ekki tækifærið, 20. október, ganga okkur úr greipum. Við byggjum ekki hús án þess að byrja á grunninum.