Virði háskólamenntunar

Þegar hafa farið fram miklar umræður í samfélaginu um hvernig ráðstafa eigi því fé sem fyrir hendi er fyrir fjárlögin 2013. Það er augljóst að allir vilja fá bita af kökunni. Eftir-kreppu árin hafa verið okkur Íslendingum erfið og stjórnvöld hafa haft úr litlu moða. Því þarf að vanda vel til verka þegar kemur að forgangsröðun verkefna í fjárlögum.

Forgangsröðun er eitt erfiðasta verkefni ríkisstjórnarinnar ár hvert, eðli málsins samkvæmt. Eins bráðnauðsynleg og ný tæki og fjölbreytt flóra starfsmanna eru heilbrigðiskerfinu okkar, þá er vel menntað samfélag grunnstoðin að nýsköpun og framþróun. Háskólar landsins mennta kennara barnanna okkar, læknana þeirra og hjúkrunarfræðinga ásamt því að byggja upp og efla mikilvægustu starfsgreinar samfélagsins.

Ísland er sér á báti þegar kemur að menntamálum. Ekki nóg með að Ísland sé undir meðaltali OECD-ríkjanna þegar kemur að fjármagni sem varið er á hvern nemenda heldur er forgangsröðun menntayfirvalda gjörólík því sem gengur og gerist. Ísland ver langmestu fjármagni, vel yfir meðaltali OECD-ríkjanna í 1. stigs menntun (leik- og grunnskólar). Talsvert minni upphæð er varið í 2. stigs menntun (framhaldsskólar) eða rétt undir meðaltali OECD og þegar kemur að 3. stigs menntun (háskólar) er lang minnsta fjármagninu varið og erum við langt undir meðaltali OECD. Á meðan flest lönd eyða eftir formúlunni minna-meira-mest, þá styðst Ísland við formúluna mest-minna-minnst.

Að menntakerfinu steðjar alvarleg ógn. Þrátt fyrir að Háskóla Íslands hafi tekist að skipa sér sess meðal 300 bestu háskóla heims er nokkuð ljóst að við munum hrapa niður listann þegar tekið verður tillit til tölfræði og niðurskurðar síðustu ára. Þegar fjárveitingar til æðstu menntastofnunar landsins eru látnar ganga til þurrðar, þá er ógerlegt fyrir hana að halda í við erlenda háskóla. Þó svo að við eyðum miklum tíma í að bera okkur saman við erlendar menntastofnanir, þá er afar mikilvægt að við lítum einnig hingað heim. Hvaða skilaboð erum við að senda komandi kynslóðum?

Fyrir flest þau störf sem auglýst eru t.d. í atvinnublaði Fréttablaðsins er krafist háskólamenntunar. Launakjör fara eftir menntunarstigi og samfélagið krefst háskólamenntaðs fólks í síauknum mæli. Niðurskurður stjórnvalda til háskólastigsins brýtur þannig þvert á þarfir þjóðarinnar.

Háskólar eru þekkingarskapandi. Þá þekkingu er að mínu mati, vel hægt að meta til fjár. Ég tel það vera samfélagslega hagkvæmt að halda úti úrvals háskólamenntun á Íslandi. Ef við gerum það verður uppspretta þekkingar innanlands og við höldum meginþorra námsmanna hérlendis. Það verður minni spekileki og samfélagið fær afrakstur þekkingarinnar og verðmætasköpunina beint í æð.

Stjórnvöld verða að setja menntun í forgang í fjárlögum næsta árs. Löngu er orðið ljóst að Háskóli Íslands er kominn að þolmörkum og hætt er við að þeir einstaklingar sem útskrifast séu ekki jafn vel í stakk búnir og þeir hefðu getað verið. Mjög erfitt er að byggja upp traust og sterkt háskólasamfélag ef við gefum of mikinn slaka í of langan tíma.

Fjárfestum í menntun. Fjárfestum í fólkinu og samfélaginu. Fjárfestum í Háskóla Íslands.