Landsskipulagsstefna

Skipulagsstofnun auglýsti 25. september síðastliðinn tillögu að fyrstu landsskipulagsstefnu til tólf ára. Í þessari grein er gerð í stuttu máli grein fyrir tilurð stefnumótunar um landnotkun á landsvísu og vinnu við þá tillögu sem nú er í kynningu.

Stefnumörkun um landnotkun á landsvísu er þekkt víða um heim en undir ólíkum formerkjum. Hér á landi voru í fyrsta sinn árið 2010 sett í lög ákvæði um landsskipulagsstefnu en þau má rekja til frumvarps til skipulags- og byggingarlaga frá árinu 1990 sem varð að lögum árið 1997. Þar eru ákvæði um áætlanir um landnotkun á landsvísu og nauðsyn þess að gögn um þær áætlanir séu fyrir hendi.

Niðurstaðan varð sú að Alþingi markar með ályktun sinni landsskipulagsstefnu þar sem áætlanir opinberra aðila sem varða landnotkun eru samþættar og stefnan útfærð með tilliti til skipulags landnotkunar með sjálfbæra þróun að leiðarljósi.

Áhrif landsskipulagsstefnu

Með landsskipulagsstefnu er ekki verið að mæla fyrir um staðbundnar ákvarðanir um landnotkun heldur verið að marka almenna stefnu sem byggir á áherslum umhverfis- og auðlindaráðherra, samráðsferli og samþættingu áætlana á landsvísu.

Sveitarfélögin skulu taka mið af landsskipulagsstefnu við gerð skipulagsáætlana innan fjögurra ára frá samþykkt hennar. Telji sveitarstjórn hins vegar að ekki beri að taka mið af henni skal hún færa rök fyrir þeirri afstöðu þegar aðalskipulagið er sent Skipulagsstofnun til staðfestingar.

Mótun tillögu að landsskipulagsstefnu 2013-2024

Tillaga að landsskipulagsstefnu 2013-2024 var mótuð í virku samráði við sveitarfélög og samtök þeirra, opinberar stofnanir og hagsmunasamtök. Ráðgjafarnefnd sem ráðherra skipaði um gerð landsskipulagsstefnu, skipuð fulltrúum ráðuneyta og Sambands íslenskra sveitarfélaga, hefur komið að vinnu við gerð landsskipulagsstefnu og hefur verið Skipulagsstofnun til ráðgjafar um vinnslu hennar.

Stofnaður var sérstakur samráðsvettvangur vegna mótunar landsskipulagsstefnu og óskað var eftir tilnefningum frá sveitarfélögum og samtökum þeirra, opinberum stofnunum, fyrirtækjum sem sinna uppbyggingu og rekstri grunngerðar og samtökum á sviði atvinnuvega og náttúru- og umhverfisverndar. Jafnframt voru helstu skjöl í ferlinu kynnt á heimasíðu landsskipulagsstefnu og þar gafst færi á að bregðast við og gera athugasemdir. Þá var birt auglýsing í dagblöðum þar sem almenningi var boðið að skrá sig á vettvanginn til að geta þannig fylgst með.

Fundir voru haldnir á samráðsvettvangi og voru þeir auglýstir í fjölmiðlum og öllum frjálst að taka þátt. Á fundunum var fjallað um lýsingu fyrir verkefnið, sviðsmyndir og stefnumörkun. Skilgreindir voru umhverfisþættir og lagt mat á umhverfisáhrif einstakra sviðsmynda. Á grundvelli umhverfismatsins og áherslna úr samráðsvinnu voru valin atriði úr sviðsmyndum sem voru útfærð í stefnunni.

Skilgreind voru leiðarljós fyrir áherslumálin – miðhálendið, búsetumynstrið og hafið, markmið og leiðir að markmiðum. Þá var gerð grein fyrir framkvæmd stefnunnar, s.s. hlutverki einstakra ráðuneyta, stofnana og sveitarfélaga og annarra eftir því sem við á.

Áherslur í fyrstu landsskipulagsstefnu og helstu forsendur

Samkvæmt reglugerð um landsskipulagstefnu ákveður umhverfisráðherra á hvað skuli leggja áherslu í landsskipulagsstefnu. Áherslurnar geta varðað t.d. landshluta, landgerðir, gæði byggðar, menningarlandslag, loftslagsmál eða náttúruvá. Þetta gerir ráðherra í upphafi kjörtímabils.

Í fyrstu landsskipulagsstefnu ákvað umhverfisráðherra í september 2011 að leggja skyldi áherslu á:

n Skipulagsmál á miðhálendi Íslands

n Búsetumynstur og dreifingu byggðar

n Skipulag á haf- og strandsvæðum

Áður en og um leið og stefnan var mörkuð voru forsendur skoðaðar vel. Í tengslum við gerð landsskipulagsstefnunnar var tekið saman, eins og reglugerðin mælir fyrir um:

n Yfirlit um stefnu stjórnvalda í málaflokkum sem varða landnotkun

n Greinargerð um stöðu og þróun skipulagsmála

n Greinargerð um stöðu haf- og strandsvæðaskipulags

Auk þess var unnin sérstök skýrsla um ferðamennsku á miðhálendi Íslands.

Auglýst tillaga að landsskipulagsstefnu 2013-2024

Skipulagsstofnun hefur auglýst tillögu að landsskipulagsstefnu 2013-2024 og frestur til að gera athugasemdir við tillöguna rennur út 20. nóvember næstkomandi. Stofnunin hvetur eindregið til þess að allir þeir sem hafa áhuga á eða hafa hagsmuna að gæta taki þátt í mótun stefnunnar og sendi inn athugasemdir. Það á jafnt við almenning, frjáls félagasamtök, hagsmunasamtök á sviði atvinnuvega, sveitarfélög og stofnanir. Fulltrúar þessara aðila hafa verið virkir í samráðsferlinu við mótun landsskipulagsstefnu á fyrri stigum og því er mikilvægt að fylgja því eftir í hinu formlega auglýsingaferli. Tillagan er aðgengileg á heimasíðu Skipulagsstofnunar og Landsskipulag.is og sem fyrr segir er öllum frjálst að gera athugasemdir.