Verum góðar fyrirmyndir og vöndum okkur í samskiptum

Reynslan og rannsóknir hafa sýnt að til þess að takast á við einelti og annað ofbeldi í skólum þarf að horfa á samskipti í víðu samhengi. Með réttum viðhorfum hinna fullorðnu og með því að kenna börnum að eiga samskipti sem einkennast af lýðræðislegum gildum er hægt að byggja upp menningu þar sem einelti er hafnað og börn búa við öryggi.

Í tilefni dags gegn einelti þann 8. nóvember leggur skóla- og frístundasvið Reykjavíkurborgar ásamt verkefnastjórn um aðgerðir gegn einelti, samstarfsverkefni þriggja ráðuneyta, því sérstaka áherslu á mikilvægi góðra samskipta.

Flestir eru væntanlega sammála um að fáir eiginleikar séu eftirsóknarverðari en einmitt sá hæfileiki að geta átt góð samskipti við annað fólk. Þetta má m.a. sjá í fjölmörgum atvinnuauglýsingum þar sem tekið er fram að góðir samskiptahæfileikar séu skilyrði fyrir ráðningu í starfið. Pestalozzi-stofnunin, sem framfylgir menntastefnu Evrópuráðsins um skóla án ofbeldis, leggur megináherslu á að hvetja skóla til að auka skipulega nám í samskiptum þar sem nemendur tileinka sér lýðræðisleg gildi. Þannig læra þeir að hlusta á ólík sjónarmið, að leysa ágreining, sýna samkennd, taka ábyrgð og bera virðingu fyrir skólasystkinum sínum, hvernig sem þau eru. Nám í samskiptum þarf að samþætta öllu námi og starfi barnanna og vefa inn í allt skóla- og frístundastarf en má ekki einskorða við afmarkaðar kennslustundir.

Áherslur Pestalozzi eru í góðu samræmi við grunnþætti menntunar í leik-, grunn- og framhaldsskólunum, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindi og jafnrétti. Það sama á við um niðurstöður viðamikillar rannsóknar sem sænsk skólayfirvöld, Skolverket, unnu í samstarfi við þrjá þarlenda háskóla. Í niðurstöðum hennar kemur m.a. fram að þar sem minnst einelti mælist í skólum ríkir góður skólabragur, áhersla er á samvinnu, skapandi starf, samkennd og traust. Í þeim skólum er einnig markvisst unnið með grunngildi samskipta meðal starfsmanna og nemenda. Auk þess er unnið skipulega í eineltismálum, aðferðir eru þaulhugsaðar og ábyrgð allra er skýr.

Nýlegar rannsóknir á einelti sem gerðar voru í Danmörku benda einnig til þess að fremur ætti að líta á einelti sem félagslegt fyrirbæri en vandamál einstaklinga. Með þessu er átt við að einelti sé hluti neikvæðs samskiptamynsturs sem nær að festa rætur og því þarf að skoða einelti í víðara félagslegu samhengi en oft hefur verið gert.

Það voru hvorki börn né skólinn sem fundu upp einelti frekar en annað ofbeldi þó svo stundum mætti ætla annað af almennri umræðu. Það þarf ekki annað en að líta til þess hvernig vandamál eru leyst í kvikmyndum sem börn horfa á eða hvernig fólk tekst stundum á við ágreining í fjölmiðlum, þ.m.t. á netinu. Ekki er heldur víst að öll börn alist upp við að bera virðingu fyrir fólki óháð uppruna þess, skoðunum, útliti eða framkomu.

Það er því ekki tilviljun að slagorð þátttakenda í Pestalozzi-áætluninni um skóla án ofbeldis er Convivencia starts with me and ends with we sem má e.t.v. útleggja: „Ef ég kýs að lifa í vinsamlegu samfélagi þarf ég að byrja á því að líta í eigin barm“.

Við eigum að sjálfsögðu að gera kröfur um að aðrir virði rétt okkar, barna okkar og nemenda um líf án ofbeldis en við megum heldur ekki gleyma að ígrunda eigin viðhorf og ábyrgð og hvernig við kennum börnum okkar og nemendum að vera þátttakendur í samfélagi án ofbeldis.

Í tilefni dags gegn einelti þann 8. nóvember hefur skóla- og frístundasvið Reykjavíkur útbúið sérstakan verkefnabanka með tillögum sem kennarar og frístundaráðgjafar geta nýtt í vinnu með börnum til að efla færni þeirra í samskiptum. Verkefnabankinn verður vistaður á heimasíðu skóla- og frístundasviðs www.skolarogfristund.is 1.- 15. nóvember nk. en verður eftir það á innri vef skóla- og frístundasviðs á vefsvæði verkefnisins Vinsamlegt samfélag.

Í tengslum við daginn eru einnig allir hvattir til að skrifa undir þjóðarsáttmála gegn einelti, sem er aðgengilegur á heimasíðunni, www.gegneinelti.is. Með undirritun sinni skuldbindur fólk sig til að vinna gegn einelti og markmiðið er að fá sem allra flesta til að skrifa undir sáttmálann.