Um aðskilnað viðskipta- og fjárfestingabankastarfsemi

Lífleg umræða er um þessar mundir um aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka. Þetta er mjög eðlileg og gagnleg umræða. Þar sem nú eru fjögur ár liðin frá bankahruni og búið að hreinsa til versta brakið eftir þær hamfarir er hægt að fara að ræða framtíðarskipan fjármálakerfisins.

Eitt af því sem stóð upp úr í hruninu var mikilvægi þess að ekki séu allar bankastofnanir í landinu sömu gerðar. Mismunandi gerðir bankastarfsemi og aðskilnaður þeirra skiptir máli til að auka líkur á að einhver hluti kerfisins standi af sér áföll þegar þau ríða yfir. Mikilvægt er fyrir samfélagið að draga úr líkum á að fjármálaáföll, af þeirri stærðargráðu sem hrunið 2008 var, endurtaki sig. Ég tel að fjölbreytileiki sé ein leið til að minnka líkur á jafn víðtæku hruni. Til að svo megi verða þarf að ræða og komast að niðurstöðu um hvernig samkeppnisumhverfi þarf að vera svo að fjármálastofnanir af mismunandi gerð geti þrifist hlið við hlið í samkeppni.

Umræðan undanfarið um fjárfestingarbankastarfsemi hefur afmarkast allt of mikið af umræðu um hvaða starfsemi mönnum finnst óheppilegt að viðskiptabankar stundi. Þetta er mjög eðlilegt þar sem bæði nýleg skýrsla kennd við Vickers í Bretlandi og regla kennd við Volcker í Bandaríkjunum fjalla aðallega um þetta.

Það væri hins vegar gagnlegt að ræða frekar um hvernig hinar mismunandi gerðir fjármálafyrirtækja eru fjármagnaðar. Það viðurkenna allir sem fjalla um þessi mál að algengasta orsök endaloka fjármálafyrirtækja sé lausafjárþurrð en ekki eiginfjárvandi. Slík lausafjárþurrð verður þegar mikill munur er á endurgreiðslutíma skulda og eigna hvort sem það er hjá fjármálastofnunum, fyrirtækjum, hinu opinbera eða einstaklingum.

Sumarið 2008 vantaði ekkert upp á eiginfjárhlutföll Glitnis, Kaupþings og Landsbankans. Bankarnir höfðu þá verið duglegir við innlánasöfnun og hlotið mikið lof erlendra sérfræðinga fyrir. Eins og við vitum streymdi lausaféð hins vegar svo hratt út úr bönkunum í október 2008 að ekki var við neitt ráðið og bankarnir fóru í þrot.

Það vantar einnig í umræðuna hér að fjallað sé um það hvernig menn sjá fyrir sér atburðarásina næst þegar óveður skekur fjármálastofnanir landsins. Þá er ég helst að hugsa til þess hvernig stofnanirnar eru fjármagnaðar og hversu mikil hætta er á að þær þverri laust fé til að geta staðið við skuldbindingar sínar til skamms tíma. Innlán eru langsamlegasta kvikasta tegund fjármögnunar og björgunaraðgerðir seðlabanka um heim allan síðustu árin hafa snúið að því að auka aðgengi banka að lausu fé. Þegar bankarnir hér á landi fóru í þrot 2008 voru innlán gerð að forgangskröfum og þau flutt ásamt töluverðu eignasafni í nýjar stofnanir. Erfitt er að sjá að þetta yrði gert með öðrum hætti ef viðlíka áföll dynja yfir aftur.

Mikilvægt er að gera sér grein fyrir hvernig sú atburðarás geti orðið, til þess annars vegar að minnka líkur á að sagan endurtaki sig og hins vegar til að tryggja fumlaus viðbrögð ef stjórnvöld þurfa að grípa inn í atburðarásina. Það verður því að gera strangari lausa- og eiginfjárkröfur til fjármálastofnana eftir því sem meira ójafnvægi er á milli endurgreiðslutíma eigna og skulda. Þannig ætti að gera strangari kröfur til banka sem fjármagnar langtíma útlán með innlánum en banka sem fjármagnar langtímaútlánin með útgáfu skuldabréfa. Þannig skapast betra jafnræði milli ólíkra rekstrarforma og verðlagning hinnar raunverulegu áhættu í bankastarfsemi gæti orðið gagnsærri og eins víst að óþarft sé að banna viðskiptabönkum að stunda einhverja þá þætti bankastarfsemi sem þeir hafa nú með höndum.

Ég tel mikilvægt að þetta sé rætt og að menn veigri sér ekki við að taka þessa umræðu, þó hún geti verið ónotaleg og veki upp óþægilegar minningar.