Ótti við óvissu lamar þor og tefur framfarir

Stjórnarskrá lýðveldisins var samþykkt með 95% atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslunni á Þingvöllum 1944. Þessi þátttaka er þó enginn mælikvarði á þjóðarsátt um stjórnarskrána. Stjórnarskráin var samþykkt með svo afgerandi hætti á Þingvöllum sem stjórntæki Íslendinga við sjálfstæðisyfirlýsinguna. Að öðlast sjálfstæði er eitt, annað er að halda því og stjórna við sífellt flóknari aðstæður þar sem sjálfstæði þjóðar ræðst af getu og hæfni stjórnvalda til að deila fullveldi nútíma lýðræðisríkis með öðrum ríkjum, alþjóðastofnunum og ríkjasamböndum í hnattvæddum heimi.

Kynslóðir samtímans hafa ekki getað gert stjórnarskrá lýðveldisins að „sinni“ stjórnarskrá og þar með notað þessi grundvallarlög sem lifandi skjal til þess að veita stjórnvöldum nauðsynlegt lýðræðislegt aðhald og sótt stjórnmálamenn til pólitískrar ábyrgðar.

Vegna smæðar íslensks samfélags hvílir ríkari skylda á stjórnvöldum að sjá til þess að hér þrífist stofnanir sem tryggja heilbrigðan framgang lýðræðisins. Það hvernig stofnunum samfélagsins er komið fyrir innan stjórnkerfisins skiptir máli fyrir trúverðugleika þeirra og það traust sem þarf að ríkja eigi stofnanir að virka í þágu almannahagsmuna. Það að stjórnmálamenn virða ekki þessa staðreynd er viðvarandi vandamál, sem almenningur á Íslandi hefur nú gert sér ljóst í kjölfar hrunsins.– Íslenskir stjórnmálamenn, hvar í flokki sem þeir standa, þurfa meira aðhald sem kveða þarf á um í endurskoðaðri stjórnarskrá.

Það er misvísandi að tala um stjórnarskrá sem eitthvert lokaskjal sem stendur úr tengslum við það ferli sem gerð hennar verður til í. Á laugardaginn mun almenningur segja hug sinn og gefa alþingismönnum vísbendingu um það sem hann vill að tekið verði tillit til við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Síðan koma tillögurnar til kasta Alþingis, sem koma mun stjórnarskrárgerðinni í áframhaldandi farveg. Þær ákvarðanir sem teknar verða geta aldrei orðið fullkomnar.

Það er misvísandi umræða og hræðsluáróður að hamra á því að tillögur stjórnlagaráðs séu „fúsk“ sem skapa mun óvissu um ókomin ár. Óvissa fylgir öllum ákvörðunum. Það er ekkert nýtt. En þeim ákvörðunum sem ekki eru teknar fylgir meiri óvissa. Það er lærdómur hrunsins. Já við tillögum stjórnlagaráðs á laugardaginn þýðir ekki kollsteypu eða endalok lýðveldisins. Á laugardaginn eiga kjósendur orðið meðan Alþingi hlustar. Er eitthvað að óttast við það?