Konur, tímamót eru fram undan

Hinn 19. júní 2015, eftir rúm þrjú ár, eru 100 ár liðin frá því að konur fengu kosningarétt og kjörgengi til Alþingis. Því verður ástæða til að fagna. Mörgum kann að finnast það ótrúlegt nú að helmingur þjóðarinnar, og rúmlega það, hafi ekki haft rétt til að kjósa þingmenn á Alþingi eða bjóða sig fram til þingsetu. En svona var það þar til fyrir 97 árum. Rétturinn sem fékkst var þó takmarkaður í fyrstu. Aðeins konur 40 ára og eldri fengu þessi réttindi. Ótrúlegt en satt.

Konur nýttu sér þennan rétt strax en það varð nokkur bið á því að kona settist á Alþingi. Í landskjörinu í júní 1922 var fyrstan konan kosin á Alþingi, Ingibjörg H. Bjarnason. Fyrir það hlýtur hún sérstakan sess í sögu okkar. Hún settist á þing í febrúar 1923 og reyndist dugmikill þingmaður. Ingibjörg kom víða við, eins og saga hennar hermir. Hún var skólastjóri Kvennaskólans og beitti sér m.a. fyrir landssöfnuninni til þess að reisa Landspítalann á sínum tíma.

Það hefur ekki verið auðvelt að vera eina konan í alþingismannahópnum 1923. Ingibjörg mátti búa við alls konar fordóma og glósur. Jafnvel enn í dag finnum við konur fyrir því að á okkur hallar. Þinghefðin og orðræðan er karllæg oft og tíðum.

Hlutfall kvenna á Alþingi var fram eftir öllu fáránlega lágt; ein eða tvær konur og stundum engin. Það var ekki fyrr en upp úr 1980, eftir kosningasigur Vigdísar Finnbogadóttur og framboð Kvennalistans sem það fór að rofa til. Baksvið þess er auðvitað kvennabaráttan, rauðu sokkarnir, sem hófst nokkru áður. Nú er svo komið að Alþingi er í fremstu röð þjóðþinga með um 2/5 eða 40% hlutfall kvenna. Þingforsetinn er kona og forsætisráðherrann er kona, kona hefur skipað forsæti í Hæstarétti, og kona hefur verið þjóðhöfðingi. Okkur hefur sannarlega miðað áleiðis.

Þessara merku tímamóta, aldarafmælis kosningaréttar kvenna 19. júní 2015, verður að minnast með veglegum hætti. Ég hef sem forseti Alþingis skrifað samtökum kvenna bréf og boðað til fundar þar sem rætt verður um hvernig að undirbúningi skuli standa. Mér finnst mikilvægast að grasrótin, samtök kvenna í landinu, sameinist um að móta hugmyndir um hvernig við stöndum að afmælishátíðinni og á hvað verði lögð áhersla. Þannig verði leitað í smiðju kvenna sem vinna að málefnum og framgangi kvenna í þjóðfélaginu um hvernig staðið verði að málum fremur en að opinberar stofnanir skipi nefnd til að stýra hátíðinni.

Ég vona að sá fundur, sem nú hefur verið boðað til, laugardaginn 31. mars nk. skili öflugum hugmyndum. Hann setji af stað verkefni og hópa sem kyndi upp fyrir þá kvennahátíð sem fram undan er.