Sameinumst um skynsamlega niðurstöðu

Það var frá upphafi ljóst að það yrði erfitt fyrir nokkra ráðherra vinstri grænna að taka þátt í því ferli sem Alþingi samþykkti þegar ákveðið var að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ýmsir biðleikir voru leiknir til að tefja ferlið og þeir voru umbornir af samstarfsflokknum enda mátti ekki raska lífi ríkisstjórnarinnar. Gekk friðþægingin í garð VG svo langt að sjálfur forsætisráðherrann gat ekki í blaðagrein viðurkennt að umsóknarferli væri í gangi heldur var tiplað á tánum í kringum málið og sagt að verið væri að kanna kosti og galla aðildar. Þetta var síðan leiðrétt af utanríkisráðherra.

Tveir ráðherrar ríkisstjórnarinnar og vinstri grænna hafa hins vegar nýlega snúið við blaðinu og lýst því yfir að flýta eigi viðræðum og kjósa fyrir næstu kosningar um samning. Nú á að haska sér. Gott og vel.

Flýtum okkur hægtEf við gefum okkur það að markmið samningaviðræðnanna sé að ná sem hagfelldustum samningi fyrir Ísland, þannig að niðurstaðan verði raunverulegur valkostur fyrir þjóðina, eru þetta ekki beint gáfulegar yfirlýsingar. Látum vera að þarna eru á ferð fulltrúar þess flokks sem lítt hefur liðkað fyrir viðræðunum. Hitt er alvarlegra að menn ætli nú í skyndi, vegna yfirvofandi kosningabaráttu, að þrýsta á um að ljúka samningaviðræðum um mikilvægustu hagsmunamál Íslendinga á svo skömmum tíma. Í einfeldni minni hélt ég að hægt væri, eftir allt sem á undan er gengið, að sameina krafta stjórnmálamanna til að ná sem bestum samningum fyrir Íslendinga, óháð skoðunum þeirra á Evrópusambandinu. Allt tal um hraðferð er ekki í samræmi við það markmið.

Sjálf hef ég sagt að þetta ferli muni taka tíma og reyna á þjóðarsálina. Þess vegna var ég á sínum tíma talsmaður þess að efnt yrði til tveggja þjóðaratkvæðagreiðslna í málinu, að þjóðin hefði jafnt upphafs- sem lokaorðið. Ekki voru allir í fyrstu ýkja hrifnir af þeirri leið en það breyttist og varð síðar stefna flokksins. Þessi tillaga okkar sjálfstæðismanna var hins vegar felld á Alþingi. Það hefði betur ekki orðið, en ef og hefði dugar okkur skammt við lausn viðfangsefna dagsins í dag. Ekki í þessu máli frekar en öðrum.

Skortur á pólitísku baklandiStaðan er nefnilega sú að þótt samninganefndin sé ágætlega mönnuð og sinni sínu verki af samviskusemi þá hefur hún ekki það pólitíska bakland sem nauðsynlegt er til að fylgja umsóknarferlinu eftir.

Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá tel ég ljóst að samningar muni ekki nást fyrir næstu alþingiskosningar ef eðlilega er staðið að málum. Það verður því að flytja umsóknarferlið á milli kjörtímabila, nema menn telji það boðlegt að kasta til hendinni og ljúka samningum óháð niðurstöðu. Þessar skyndilegu hraðferðarhugmyndir bera keim taugaveiklunar og ætlaðar til flokkspólitísks heimabrúks fremur en að ljúka viðkvæmu, pólitísku máli með skynsamlegum hætti. Því um það snýst þetta – að ná einhverri skynsemi í niðurstöðuna.

Hvernig á að færa málið á milli kosninga?En hvernig er þá best að færa aðildarviðræðurnar á milli kosninga? Tveir kostir blasa við.

Annars vegar að samið verði um málið í stjórnarmyndunarviðræðum að loknum kosningum. Hins vegar að þjóðin kjósi samhliða alþingiskosningum um það hvort halda eigi aðildarviðræðum áfram. Ég er sjálf þeirrar skoðunar að halda eigi viðræðum áfram og að menn sýni metnað og festu í yfirstandandi viðræðum þannig að ná megi hagfelldum samningi fyrir land og þjóð. Þjóðin fær síðan tækifæri til að segja skoðun sína á samningnum. Að hafna honum eða samþykkja. Sá valkostur sem lagður er fyrir Íslendinga verður hins vegar að byggja á bestu mögulegu niðurstöðu en ekki bara „einhverri niðurstöðu" líkt og nú virðist eiga að leggja fyrir þjóðina þegar stjórnarskrá landsins er annars vegar.

Staðreynd er að samningaferlið hefur verið undirorpið óeiningu innan núverandi ríkisstjórnar sem tafið hefur viðræður, sama hvað hver segir. Að ná hagfelldri samningsniðurstöðu mun taka drjúgan tíma. Því er farsælla í þessari stöðu að þjóðin segi til um framhald viðræðna samhliða þingkosningum í stað þess að umsóknarferlið verði notað sem skiptimynt við gerð stjórnarsáttmála næstu ríkisstjórnar. Slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu á ekki, eins og sumir hafa lagt til, að blanda saman við forsetakosningar sem þá færu að snúast meira um ESB en hvernig forseta við Íslendingar viljum til næstu ára.

Best færi á því að Íslendingar gætu strax í haust kosið til nýs þings fyrir margra hluta sakir og gæfist samhliða færi á að segja skoðun sína á framhaldi samningaviðræðna.