Tökum höndum saman - útrýmum ofbeldi gegn konum

Hinn 19. maí síðastliðinn var samþykkt á Alþingi áætlun í jafnréttismálum sem tekur til áranna 2011 til 2014. Í áætluninni er meðal annars lögð áhersla á áframhaldandi aðgerðir til að berjast gegn kynbundnu ofbeldi. Áætlun stjórnvalda ber þess merki að Ísland hyggst vera leiðandi afl þegar kemur að því að sporna gegn kynbundnu ofbeldi og þess má geta að Ísland varð nýlega meðal fyrstu þrettán aðildarríkja Evrópuráðsins til þess að undirrita alþjóðasamning sem hefur það að markmiði að koma í veg fyrir ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi.

Samningur Evrópuráðsins var til umræðu á ráðstefnunni Zero tolerance against domestic violence: Towards a comprehensive EU-wide policy sem undirritaðar sóttu í Brussel hinn 14. júní síðastliðinn. Ríki sem hafa undirritað samninginn eru skuldbundin til að hrinda af stað áætlun til að koma í veg fyrir kynbundið ofbeldi, sjá til þess að fórnarlömb kynbundins ofbeldis hljóti nauðsynlega umönnun og vernd og sjá til þess að ofbeldismaðurinn hljóti tilhlýðilega refsingu.

Á ráðstefnunni var einnig rætt mikilvægi þess að grípa til samræmdra aðgerða til að sporna gegn heimilisofbeldi í samfélaginu og að ólíkar stofnanir grípi til aukinnar samvinnu.

Meðal aðgerða sem þarf að samræma er hvernig ofbeldismál eru skráð og hvernig skima eigi fyrir ofbeldi meðal fagstétta sem veita þjónustu til kvenna, svo sem í heilbrigðis- og félagsþjónustu. Þá þarf einnig að auka þekkingu fagfólks á birtingarmyndum ofbeldis og viðbrögðum við ofbeldi. Einn af frummælendum á ráðstefnunni, Anthony Wills, sem veitir samtökunum Standing together against domestic violence forystu, greindi frá því hversu erfitt er að samræma skráningu innan bresku lögreglunnar, þar sem ólíkar verklagsreglur eru hafðar uppi í hinum fjölmörgu lögregluumdæmum í Bretlandi.

Þá er menntun og þjálfun lögreglumanna þar í landi mjög misjöfn og mismunandi hugmyndir eru uppi um hvernig eigi að taka á heimilisofbeldi.

Hér teljum við að vegna smæðar sinnar hafi Ísland mikla sérstöðu, ekki síst þar sem allir lögreglumenn ganga í sama lögregluskólann og fá þar viðeigandi fræðslu og þjálfun í því hvernig skuli takast á við heimilisofbeldi. Það kom einnig fram í rannsókn á vinnulagi og viðhorfi lögreglumanna sem Ingólfur V. Gíslason vann fyrir Rannsóknastofnun í barna- og fjölskylduvernd að lögreglumenn landsins eru allir menntaðir á sama stað og telja sig ekki skorta frekari menntun í því hvernig eigi að takast á við ofbeldi gegn konum.

Þegar kemur að félags- og heilbrigðisþjónustu er ljóst að menntun fagstétta er sömuleiðis að miklu leyti á sömu hendi. Aðeins ein stofnun á Íslandi sér um menntun félagsráðgjafa, sálfræðinga og lækna og tvær háskólastofnanir sjá um menntun hjúkrunarfræðinga. Með aukinni samvinnu geta þessar fagstéttir gegnt lykilhlutverki þegar kemur að skimun á ofbeldi.

Auk þess að auka samvinnu ólíkra fagstétta er nauðsynlegt að fagfólk öðlist þekkingu á því hvernig eigi að opna á umræðu um ofbeldi. Í nýlegum rannsóknum sem Rannsóknastofnun í barna- og fjölskylduvernd framkvæmdi fyrir félags- og tryggingamálaráðuneytið kom í ljós að starfsfólk í heilbrigðisþjónustu, félagsþjónustu og skólasamfélaginu telur sig ekki hafa nægilega þekkingu á því hvernig skuli ræða um ofbeldi. Með aukinni fræðslu um ofbeldi og endurmenntun fagstétta ætti Ísland að geta verið í fararbroddi fyrir það hvernig eigi að byggja upp þjónustu svo árangur náist. Við getum lært margt af reynslu Svía, en stjórnvöld þar í landi hafa komið á fót stofnun sem hefur það að markmiði að auka vitund fólks um kynbundið ofbeldi. Meðal aðgerða sem stofnunin hefur gripið til er að auka rannsóknir á kynbundu ofbeldi, sjá til þess að fræðsla um ofbeldi sé samtvinnuð námi í lögregluskóla og námi í hjúkrun, lögfræði og læknisfræði og þjálfa fagstéttir í því hvernig eigi að spyrja konur að því hvort þær hafi verið beittar ofbeldi.

Loks þarf að skoða betur hvernig er hægt að auka líkur á því að ofbeldismönnum sé refsað fyrir brot sitt. Rannsóknir hafa sýnt að konur veigra sér við að kæra heimilisofbeldi af ótta við ofbeldismanninn og vegna þess að þær kenna sjálfri sér um ofbeldið. Ein leið, sem hefur verið til umræðu, er að taka ábyrgðina á því að kæra frá konunni. Skoða ætti af fullri alvöru hvort lögregla ætti alltaf að kæra heimilisofbeldi sem hún fær tilkynningu um, án tillits til afstöðu konunnar. Slík málsmeðferð gæti aukið líkurnar á því að konan segði frá því ofbeldi sem á sér stað innan veggja heimilisins. Þá má ekki gleyma mikilvægi þess að endurhæfa þessa menn til að draga úr líkunum á frekara ofbeldi í nýju sambandi.

Drögum tjöldin frá var heiti á nýlegri ráðstefnu á vegum velferðarráðuneytisins, Jafnréttisstofu, Rannsóknastofnunar í barna- og fjölskylduvernd og Rannsóknamiðstöðvar gegn ofbeldi við HA.

Heiti ráðstefnunnar vísar til þess hve mikilvægt er að tala um ofbeldi til þess að unnt sé að sporna gegn því. Drögum tjöldin frá og fáum allt upp á borðið.

Líðum ekki ofbeldi í íslensku samfélagi, nýtum okkur smæð samfélagsins og verðum leiðandi í því hvernig skuli útrýma ofbeldi.