Í gegnum Göng eða fyrir fjörð

Mikil umræða á sér nú stað um hugsanlega vegtolla á Vesturlandsveg, Reykjanesbraut og Suðurlandsveg. Fáir virðast nú hrifnir og í sambandi við þetta hafa t.d. íbúar á Suðurlandi bent á að það sé ólíku saman að jafna aðstöðunni á Suðurlandi annars vegar og á Vesturlandi hins vegar.

Íbúar Vesturlands geti valið um hvort þeir aki fyrir Hvalfjörð eða fari um Hvalfjarðargöng með tilheyrandi gjaldtöku. Þeir segjast hins vegar ekkert slíkt val eiga varðandi Suðurlandsveg.

En er það raunverulega svo að íbúar Vesturlands, Vestfjarða og Norðurlands eigi raunverulegt val um það hvort þeir aki Hvalfjarðargöng eða fyrir Hvalfjörð? Ætli þeir taki slíka ákvörðun áður en þeir leggja af stað t.d. suður? Eða ætli þeir staldri við vegamót Vesturlandsvegar nr. 1 og Hvalfjarðarvegar nr. 47 og velti fyrir sér hvort þeir eigi nú í þetta skiptið að fara göngin eða fyrir fjörðinn?

Ef þetta væri raunverulegt val, hvað myndum við þá ætla að margir vegfarendur myndu fara göngin með tilheyrandi gjaldtöku í stað fjarðar? Helmingur? Eða kannski 60%? Kannski myndu jafnvel 75% ákveða að jafnaði að fara göngin sem væri reyndar býsna hátt hlutfall ef vegurinn fyrir Hvalfjörð væri raunverulegur kostur.

Staðreyndin er sú að 4,2% samanlagðrar heildarumferðar undir og fyrir Hvalfjörð fóru fyrir Hvalfjörð árið 2009 samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar. Það hlýtur að þýða það að 95,8% heildarumferðarinnar nota Hvalfjarðargöng í stað þess að aka fyrir fjörðinn. Og það þrátt fyrir gjaldtökuna.

Skýringin á þessu er ekki nema ein. Sá kostur að aka fyrir Hvalfjörð er ekki boðlegur kostur. Og líklegt er að þeir sem halda því fram að vegurinn fyrir Hvalfjörð sé raunverulegur kostur hafi ekki ekið fyrir Hvalfjörð síðan árið 1998 þegar göngin voru opnuð og séu búnir að gleyma hvernig sá vegur er.

Segja má að teningnum hafi verið kastað þegar Vegagerðin ákvað á sínum tíma að vegurinn um Hvalfjarðargöng yrðu hluti hringvegar nr. 1 sem hefur nú varla verið sjálfgefið. En til viðbótar má nefna eftirfarandi atriði:

1) Hvalfjarðarvegur er 60,59 km en Hvalfjarðargöng eru 5,76 km. Heildarstytting við að aka göngin er 41,35 km þegar búið er að taka tillit til vegalengdanna frá gangamunnunum að gamla Hvalfjarðarveginum. Jafnvel bílstjóra sem kemur alla leið frá Akureyri munar verulega um rúmlega 40 km styttingu, hvað þá íbúa sem nær búa.

2) Sannleikurinn er sá að enda þótt Hvalfjarðarvegur nr. 47 sé lagður bundnu slitlagi er hann forneskjuvegur með einbreiðum brúm og afskaplega erfiðu vegstæði innarlega í Hvalfirði. Enda er hraðinn á Hvalfjarðarvegi tekinn þrisvar sinnum niður í 70 km með skiltum sem gefa til kynna leiðbeinandi hraða. Hann er fjórum sinnum tekinn niður í 60 km hraða. Og hann er einu sinni tekinn niður í 50 km hraða. Þetta segir sína sögu. Vegurinn fyrir Hvalfjörð er í raun stórhættulegur og uppfyllir enga nútímastaðla.

3) Sá sem ákveður að vetrarlagi að beygja inn á Hvalfjarðarveg nr. 47 í stað þess að aka Hvalfjarðargöng er kominn inn í annan heim. Á meðan hringvegur sunnan Hvalfjarðarganga er í þjónustuflokki 1 hjá Vegagerðinni (allri hálku eytt um leið og hún myndast) og hringvegur norðan Hvalfjarðarganga í þjónustuflokki 2, þá er Hvalfjarðarvegur í þjónustuflokki 3. Það er gríðarlegur munur á þjónustuflokki 2 og 3, hvað þá 1 og 3.

Ég skora á þá sem halda því fram að Hvalfjarðarvegur nr. 47 sé raunverulegur kostur fyrir íbúa Vesturlands, Vestfjarða og Norðurlands að aka fyrir Hvalfjörð næst þegar þeir eiga erindi t.d. upp á Skaga eða í Borgarfjörðinn. Þá átta þeir sig á því að stór hluti íbúa Íslands hefur neyðst til þess að borga veggjald í göngin síðastliðin tólf ár og hefur í raun ekki átt neitt val í þeim efnum.

Það er fallegt í Hvalfirði og gaman fyrir ferðamenn að aka fyrir Hvalfjörð. Þeir mættu gera meira af því. En sem samgönguleið er sá vegur ekki boðlegur.