Er verið að leggja niður sérskóla fyrir þroskahömluð börn?

Tilefni eftirfarandi vangaveltna er m.a. grein Ragnars Þorsteinssonar, fræðslustjóra í Reykjavík, Sérskólar og nemendur með þroskahömlun sem birtist í Fréttablaðinu 31. mars sl. Grein hans fylgir í kjölfar nokkurrar umræðu um breytingarnar sem gerðar hafa verið af hálfu Reykjavíkurborgar og varða skólagöngu nemenda með væga þroskahömlun. Inntökuskilyrðum í Öskjuhlíðarskóla hefur nú þegar verið breytt og Safamýrarskóli og Öskjuhlíðarskóli verða sameinaðir frá og með næsta hausti. Umræðan hófst með grein Ástu K. Ólafsdóttur, sálfræðings og móður drengs með væga þroskahömlun Hvers vegna má ég ekki ganga í sérskóla? sem birtist í Fréttablaðinu 27. janúar sl.



Nemendahópurinn sem á við væga þroskahömlun að stríða er nokkuð stór eða allt að 2% af hverjum aldursárgangi. Skilgreiningar á þroskahömlun gera ráð fyrir fjórum stigum skerts vitsmunaþroska eða frá vægri (greindartala 50-70) til mjög alvarlegrar þroskahömlunar. Nemendur með væga þroskahömlun, sem áður áttu kost á skólagöngu í Höfðaskóla frá 1961 og frá 1975 í Öskjuhlíðarskóla, fá nú ekki lengur inngöngu nema um fjölfatlaða nemendur sé að ræða. Nú skal þörfum þessa hóps alfarið mætt innan almennu grunnskólanna, ýmist í almennum bekkjardeildum eða svokölluðum þátttökubekkjum þar sem möguleikar verða stórlega skertir sé miðað við sérskólastarf þar sem nemendafjöldi og aldursdreifing er meiri. Það er skólastarfið í sinni fjölbreyttu mynd í sérskólanum sem er nemendum ekki hvað síst dýrmætt.



Hugmyndafræðina að baki stefnunnar Skóli án aðgreiningar má rekja til baráttuhreyfinga fyrir félagslegum réttlætismálum og hafa lög og reglugerðir víða tekið mið af stefnunni þrátt fyrir nokkurt andóf í hinum vestræna heimshluta og víðar. Samkvæmt henni eiga öll börn að stunda nám í almennum skólum. Allan þennan tíma hafa hins vegar verið nokkuð skiptar skoðanir meðal talsmanna hugmyndafræðinnar hvort leyfa eigi einhverjar undantekningar frá stefnunni. Ef engar undantekningar eru leyfðar eiga foreldrar augljóslega ekkert val um það hvort fatlað barn þeirra stundi nám í sérskóla eða almennum skóla.



Nú er það staðreynd að á Íslandi hefur valkosturinn sérskóli fyrir nemendur með væga þroskahömlun verið tekinn frá foreldrum. Sú gjörð verður undirstrikuð með því að leggja niður nafnið Öskjuhlíðarskóli.



Fræðslustjórinn í Reykjavík, Ragnar Þorsteinsson, neitar því hins vegar í grein sinni, sem vísað var til hér að framan, að verið sé að leggja niður sérskóla í Reykjavík, sbr. þessi orð hans: „Ekki stendur til að leggja niður rekstur sérskóla í Reykjavík, né hefur komið fram tillaga þess efnis.“



Þessi orð eru afar villandi því það er vissulega verið að leggja niður sérskólann fyrir nemendur með væga þroskahömlun. Framkvæmdinni er bara skipt í áfanga þar sem breytingum á viðmiðunum varðandi inntökuskilyrði í Öskjuhlíðarskóla var komið á nokkru áður en ákvörðun um sameiningu sérskólanna var tilkynnt. Ljóst má vera að það var gert til þess að ráðamenn gætu sagt að sameining sérskólanna hefði í sjálfu sér enga breytingu í för með sér varðandi inntökuskilyrðin. Öskjuhlíðarskóli hefur frá 1975 þjónað öllu landinu þótt rekstur hafi undanfarin ár verið á ábyrgð fræðsluyfirvalda í Reykjavík.

Í grein fræðslustjóra segir einnig að þegar ný lög um grunnskóla hafi verið samþykkt árið 1990 hafi fallið úr gildi viðmið sem áður hefðu gilt um inntöku nemenda í sérskóla, þ.e. efri og neðri mörk „greindartölu“. Hann segir ennfremur að umræðan hafi þróast „frá umræðu um afmarkaða þætti, s.s. greindarstig, yfir í áherslu á heildaraðstæður nemandans í samspili við það umhverfi sem hann er hluti af og umræðu um fjölbreyttar leiðir í námi og kennslu“.



Þessi orð fræðslustjóra er erfitt að skilja þar sem það er einmitt „greindarstigsviðmiðið“ sem notað hefur verið grimmt til þess að koma í veg fyrir skólavist nemenda með væga þroskahömlun í Öskjuhlíðarskóla sl. tvö ár. Þá virðast hvorki hafðar í huga heildaraðstæður nemandans né óskir foreldra – aðeins „greindartalan“.

Það er nú einlæg von mín að eftirfarandi orð fræðslustjóra séu sett fram í alvöru og af einlægni:



„Starfsemi sérskóla sem annarra grunnskóla er og á að vera í stöðugri endurskoðun og þróun. Mestu skiptir að slík endurskoðun fari fram á faglegum grunni, ávallt sé litið til allra þátta og ákvarðanir teknar á grunni núverandi aðstæðna og framtíðarsýnar.“



Vegna þessara orða leyfi ég mér að vona að tekin verði sem allra fyrst til endurskoðunar skólastefnan sem sett hefur verið fram af svo mikilli óbilgirni á undanförnum árum og áratugum. Tilboðin eiga að vera fjölbreytt og sveigjanleg. Börn með væga þroskahömlun eiga áfram að eiga þess kost að stunda nám í sérskóla sem miðar kennslu og uppeldisstarf við þeirra hæfi. Foreldrar eiga hér eftir sem hingað til að hafa síðasta orðið um þá ákvörðun hvort sérskólinn eða almenni skólinn sé valinn. Það eru mikil mistök og skammsýni að taka þennan valkost frá foreldrum. Vonandi verða mistökin leiðrétt sem allra fyrst. Og vonandi verður tekin upp málefnaleg umræða um skólamál fatlaðra barna og þeim misskilningi útrýmt að það sé eins og brot á helgisetningu að mæla með því eða óska eftir því að barn með væga þroskaskerðingu njóti kennslu og uppeldisskilyrða í vönduðum sérskóla.



Takk Ásta fyrir að hafa kjark til að taka þessi mál til skoðunar á opinberum vettvangi!