Milljarðar millifærðir daginn sem neyðarlög voru sett

Sama dag og neyðarlögin voru sett í miðju bankahruninu voru millifærðar háar fjárhæðir út af reikningum Landsbankans hjá Seðlabankanum, en húsleitir sérstaks saksóknara í dag hjá MP banka, Straumi og Seðlabankanum beinast meðal annars að þessu. Samkvæmt upplýsingum fréttastofu hleypur upphæðin á milljörðum króna.

Saksóknari staðfestir

Ólafur Þór Hauksson staðfesti í samtali við fréttastofu að húsleitirnar tengdust m.a þessu, en Viðskiptablaðið greinir jafnframt frá þessu á sinni vefsíðu. Samkvæmt heimildum fréttastofu beinast millifærslurnar að uppgjöri á svokölluðum endurhverfum viðskiptum í Seðlabankanum.

Ólafur Þór vildi ekki svara því hvort litið væri svo á að um ætluð umboðssvik væri að ræða, en sagði að í tilkynningu frá embættinu yrðu málin útlistuð nánar.

Uppfært: Í tilkynningu embættisins segir að einnig sé verið að rannsaka millifærslur til Straums fjárfestingarbanka þennan sama dag og og kaup Landsbankans á verðbréfum af sjóðum Landsvaka eftir lokun sjóðanna, sem einnig munu hafa átt sér stað 6. október 2008.

Ástarbréfin dýrkeypt

MP banki, rétt eins og önnur minni fjármálafyrirtæki, stundaði endurhverf viðskipti við Seðlabankann fyrir hrunið. Þessi viðskipti gengu undir heitinu „ástarbréf" en tæknilegt gjaldþrot Seðlabankans upp á rúmlega þrjú hundruð milljarða króna er rakið til þessara viðskipta. 

Þetta gekk þannig fyrir sig að stóru viðskiptabankarnir þrír fengu ekki lausafjárstuðning í Seðlabankanum. Þeir leituðu því til minni fjármálafyrirtækja sem fengu lán í Seðlabankanum og endurlánuðu síðan stóru bönkunum þremur gegn veði í hlutabréfum þeirra. 

Hinn 6. október 2008, sama dag og Geir H. Haarde forsætisráðherra var að ávarpa þjóðina í miðju bankahruni voru millifærðir milljarðar króna út af reikningum Landsbankans í Seðlabankanum til að gera upp skuld Landsbankans við MP banka. Með þessu var tjón MP banka af endurhverfu viðskiptunum takmarkað verulega á kostnað hluthafa og í einhverjum tilvikum kröfuhafa Landsbankans. Ekki liggur fyrir hvaða millifærslur er að ræða til Straums.

Jón Þorsteinn Oddleifsson, fyrrverandi forstöðumaður fjárstýringar Landsbankans, sem var einn hinna fjögurra sem voru handteknir í morgun, sá um endurhverfu viðskiptin af hálfu Landsbankans og er vitnað til þess í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ástarbréfin voru ein af úrræðum stóru bankanna til að útvega sér peninga þegar framboð á lausafé var í lágmarki og bankarnir fengu ekki fjármögnun annars staðar.

„Í eðli sínu ákveðin froða"

Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (kafli 19.9.2) er vitnað í skýrslu Davíðs Oddssonar, fyrrverandi formanns bankaráðs Seðlabanka Íslands, fyrir nefndinni þar sem hann útskýrir endurhverfu viðskiptin með svofelldum hætti:

„Mínar skýringar eru þessar: Það var auðvitað vitað, og það kemur fram í fundargerðum í bankaráðinu, ég sagði frá því í bankaráðinu, að þessi ástarbréf - eins og ég kalla þau, ég bjó nú til það nafn - væru, ef allt færi á versta veg, í eðli sínu ákveðin froða og því gerði ég ríkisstjórninni auðvitað grein fyrir. En um leið og við segðum að Sparisjóður Reykjavíkur eða Sparisjóður Keflavíkur eða Sparisjóðabankinn - við tækjum ekki mark á bréfi sem Landsbankinn ábyrgðist af því að við teldum að hann mundi fara á haus­ inn þá færi hann á hausinn, ekki daginn eftir heldur síðdegis þann sama dag. Svona var þetta." Aðspurður hvort ekki hefði verið hægt að taka veð í öðru en bankabréfum svaraði Davíð: „Það hefði verið miklu flóknara, já og erfiðara, að ég hygg. Mitt fólk hafði farið yfir það, en ég er ekki með það á takteinunum, það hefði orðið miklu flóknara og erfiðara og þurfti mikinn mannskap."