Ákvarðanataka og íslenskt samfélag

Ákvarðanataka er mikilvæg fyrir þróun íslensks samfélags og hefur afgerandi áhrif á hvert þjóðfélagið stefnir. Á undanförnum árum hafa margar vondar ákvarðanir verið teknar sem hafa komið þjóðinni í það kreppuástand sem nú ríkir og ekki sér fyrir endann á. Ákvarðanir sem teknar eru einungis með efnahagsleg áhrif að leiðarljósi eru vondar ákvarðanir sem koma til með að viðhalda kreppuástandinu og stuðla að aukinni mismunum og fátækt.

Upphaf kreppunnar

Stærsta og áhrifaríkasta setning sem skrifuð hefur verið og breytti öllu þjóðfélaginu, að mínu mati, eru lokaorð skýrslu um mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Skýrsla upp á rúmar 160 blaðsíður sem er eins og hryllingssaga um fyrirhugaða aðför að og eyðileggingu á náttúru Íslands. Þó var óþarfi að fara svona ítarlega yfir eyðilegginguna hún var augljós og lá fyrir alveg frá upphafi. Og augljóslega átti heldur ekkert að taka tillit til hennar við ákvarðanatökuna. Þessi setning var upphafið að kreppunni. ,,Niðurstaða Landsvirkjunar er að umhverfisáhrif virkjunarinnar séu innan viðunandi marka í ljósi þess efnahagslega ávinnings sem væntanleg virkjun mun skila þjóðinni og þeirrar atvinnuþróunar sem sölu orkunnar fylgir.”

Sviðin jörð

Það lá aldrei ljóst fyrir hver þessi mikli efnahagslegi ávinningur þjóðarinnar var. Ekkert opinbert mat á efnahagsáhrifum virkjunarinnar  fyrir íslenskt samfélag fór fram og forsendurnar fyrir þessu slagorði Landsvirkjunar voru að mestu leyti leyndarmál. Ekkert var hlustað á þá sem  reyndu að geta í eyðurnar og koma skilaboðum til þjóðarinnar um hvert stefndi. Allir vita núna hvernig fór. Íslenskt efnahagslíf er sviðin jörð eftir fyrirtæki og einstaklinga sem tóku ákvarðanir einungis á efnahagslegum forsendum með eigin hag og hámarksgróða að leiðarljósi en sýndu enga samfélagslega ábyrgð svo vægt sé til orða tekið.

Afdrifaríkar ákvarðanir

En þjóðin virðist ekkert hafa lært. Ennþá er verið að taka afdrifaríkar ákvarðanir einungis á efnahagslegum forsendum án þess að skeyta nokkuð um önnur áhrif, til dæmis félagsleg áhrif. Háværar eru raddir manna sem halda ennþá að hámarksnýting náttúruauðlindanna sé það eina sem getur bjargað þjóðinni. Vonandi komast þeir ekki aftur til valda! Fyrirtæki komast upp með að sýna enga samfélagslega ábyrgð og hámarksgróðinn einn er driffjöðurin. Markvisst er verið að segja fólki upp störfum til að hagræða efnahgaslega með ófyrirsjáanlegum félagslegum afleiðingum. Skuldir fyrirtækja sem höfðu hámarksgróða að leiðarljósi eru afskrifaðar en álögur á heimilin í landinu auknar. Allt á efnahagslegum forsendum.

Breytum þjóðfélaginu

Þjóðfélagið á ekki eftir að breytast fyrr en við hættum að taka ákvarðanir einungis á efnahagslegum forsendum. Hættum að eiga viðskipti við fyrirtæki sem ekki hafa samfélagslega ábyrgð á stefnuskrá.  Hættum að taka pólitískar ákvarðanir þar sem efnahagsáhrifin ein eru forsenda ákvarðana. Ef við ætlum að komast upp úr kreppunni þarf að taka allar ákvarðanir í  anda sjálfbærrar þróunar. Ákvarðanir þar sem borin eru saman efnahagsleg-, félagsleg- og umhverfisáhrif og ákvarðanir teknar út frá því. Þetta á við um allar ákvarðanir, stórar og litlar, stjórnvalda, fyrirtækja og einstaklinga. Ákvarðanir sem einungis eru teknar á efnahagslegum forsendum eru vondar ákvarðanir sem auka á og viðhalda neikvæðum áhrifum á þróun samfélagsins á öllum stigum.