Vinna fjölmiðlar gegn landbúnaði?

Undanfarið hefur verið mikil umræða í fjölmiðlum um breytingar á búvörulögum sem lagðar hafa verið fram. Í umræðunni hefur verið yfirgengilegt magn af misfærslum og að því er virðist skipulögðum áróðri gegn hinu íslenska fjölskyldubúi, og verður því hér gerð tilraun til að setja málið fram á einfaldan hátt á mannamáli.

Árum saman hafa verið í gildi lög á Íslandi, um að íslenskir bændur megi samanlagt einungis framleiða visst magn af mjólk, sem fullnægi þörfum landsmanna, og er þetta í daglegu tali kallað mjólkurkvóti. Það sem bændur framleiði umfram þarfir Íslendinga eigi að vera selt til útlanda.

Þessi mjólkurkvóti hefur verið seldur á almennum markaði, svo allir geta keypt sér rétt til að selja visst magn af mjólk inn á innanlandsmarkað.

Undanfarin ár hefur mjólkursamlag stundað lögbrot með því að kaupa mjólk sem framleidd er án mjólkurkvóta, framleiða úr henni framlegðarháar mjólkurvörur (og fleyta þannig rjómann af markaðnum í bókstaflegri merkingu), og selja á innanlandsmarkað. Vandinn hefur verið, að það hafa ekki verið viðurlög við þessu athæfi.

Nú í vor var lögð fram breyting á gildandi búvörulögum. Þar eru sett viðurlög við þessu athæfi, að mjólkursamlag sem brjóti lög á þennan hátt þurfi að borga sekt fyrir það. Svo einfalt er það.

Vinna íslenskir fjölmiðlar skipulega gegn landbúnaði á Íslandi

Hér eru ýmis atriði til umhugsunar:

Andstæðingar sektarákvæðisins eru harðir hjá matvörukeðjum og stórgrósserum, sem hafa alltaf viljað losna við íslenskan landbúnað.

Slíkir auðhringir og eignamenn hafa haft mikinn áhuga á því á undanförnum árum að kaupa upp jarðir, hafa vinnumenn á búunum, og framleiða á þeim mjólkurvörur beint í verslanir sínar, og hirða sjálfir ágóðann.

Stuðningsmenn Evrópusambandsaðilar eru oft andstæðingar íslensks landbúnaðar líka, því þeir vita að hagsmunir íslensks landbúnaðar þvælast fyrir í aðildarumsókn.

Það vekur furðu hve fjölmiðlar hafa hamast á móti þessu máli. Áróðurinn gegn sektarákvæðinu er grófur og einhliða. Dag eftir dag birtu sömu fjölmiðlar viðhorf ýmissa andstæðinga ákvæðisins, og höfðu þeir lítið fyrir því að tala við talsmenn bænda, og ef þeir gera það er þess yfirleitt gætt að koma andstæðingi ákvæðisins að strax á eftir.

Vekur það upp illan og mikinn grun um að nú liggi ákveðnir aðilar í fjölmiðlum til að róa gegn sektarákvæðinu. Þetta eru eigendur matvörukeðja, stórfyrirtækja, sem eru jafnvel líka eigendur fjölmiðlanna... og Evrópusambandsáhugamenn og aðrir andstæðingar íslensks landbúnaðar.

Er gott fyrir landsmenn að hafa sektarákvæðið?

Hér eru ýmis atriði til umhugsunar:

Neytendur hafa verið mataðir á þeim áróðri að mjólkin sé dýrari á Íslandi en annars staðar. Það er einfaldlega vitleysa, spyrjið einfaldlega hvað mjólkin kosti í Evrópulöndum þar sem þið þekkið til. Ég spurði nokkra vini um mjólkurverð í stórmörkuðum, núna er algengt verð á mjólkurlítra 102 kr. á Íslandi, en skv. lauslegri könnun meðal kunningja kostar mjólkurlítrinn úti í búð 156 ISK í Frakklandi, 123 ISK í Danmörku, 116 ISK í Finnlandi, 105-242 ISK í Bandaríkjunum og 150 ISK í Bretlandi.

Í frumvarpinu er nú gert ráð fyrir að hver og einn mjólkurframleiðandi geti selt allt að 15.000 lítra á innanlandsmarkaði af mjólk sem framleidd er án kvóta, ef mjólkin er unnin og markaðssett heima á búinu. Frumvarpið kemur því mjög til móts við þá sem vilja selja beint frá búi mjólkurvörur sem þeir framleiða sjálfir.

Það hefur alltaf verið svo, og mun verða skv. nýjum búvörulögum, að öllum þeim sem hafa hug á að stofna mjólkurvinnslu verður kleift að gera slíkt ef þeir svo kjósa.

Íslenskar byggðir eru fallegar, dreifðar, og fjölmörg fjölskyldubú. Íslensk búvörulög gefa þeim nokkra viðmiðun og stöðugleika, þó gríðarlegar hækkanir á aðföngum (áburði, olíu o.fl.) valdi íslenskum fjölskyldubúum miklum búsifjum eins og öðrum fyrirtækjum á landinu. Ef lögbrotum er leyft að rífa niður búvörulögin, vegna undirróðurs og þrýstings frá stórfyrirtækjum, eignamönnum og öðrum andstæðingum íslensks landbúnaðar, þá hverfur líka íslenska fjölskyldu-kúabúið. Þá verður orðið býsna eyðilegt í sveitum landsins.

Til umhugsunar um það hvaða áhrif það hefur á búrekstur að hafa ekkert kvótakerfi langar mig að benda á íslenska svínarækt, þar sem tvö fyrirtæki hafa nú 60% markaðarins, og samt eru þau gjaldþrota og í eigu banka. Það væri trúlega hægt að framleiða alla mjólk fyrir íslenskan markað á kannski 5 kúabúum, með 5.000 kúm á hverju búi, í eign einnar matvörukeðju. Er það spennandi tilhugsun? Það að viðhalda landbúnaði á Íslandi er eitt aðal byggðasjónarmiðið. Viljum við byggð í sveitum landsins?

Á Íslandi eru 700 bú í mjólkurframleiðslu, og meira en 2000 manns vinna við að framleiða mjólk á kúabúunum (því oftast eru fleiri en einn sem vinnur sem kúabóndi á búinu, t.d. hjón, eða tvær kynslóðir á sama búinu). Við úrvinnslu mjólkur vinna meira en 1000 manns. Með því að leika sér að fjöreggi þessa fólks er semsagt verið að leika sér með atvinnu meira en 3000 manns.

Ríkissjóður tapar ekki á því að setja sektarákvæði gegn lögbrotunum.

Það kostar ríkissjóð og skattgreiðendur ekkert að setja á sektarákvæði við því þegar lögbrjótar brjóta lög og selja mjólk innanlands, sem lögum samkvæmt á að seljast til útlanda.

Eru fjölmiðlar handbendi andstæðinga frumvarpsins?

Nú vil ég minna fjölmiðlafólk á, að vald fjölmiðla er mikið og vandmeðfarið. Þrýstingur áhrifamikilla aðila getur verið mikill, en hann getur verið óréttlátur. Persónuleg sjónarmið geta verið sterk, en fjölmiðlamaður stendur sig ekki í starfi sínu ef hann er áróðursmaskína persónulegra sjónarmiða eða valdamanna.