Laganám við HA

Tilefni þessarar greinar er forsíðufrétt Fréttablaðsins 8. nóvember. Inntak fréttarinnar er pistill Brynjars Níelssonar, formanns Lögmannafélags Íslands, sem birtist í síðasta hefti Lögmannablaðsins. Í fréttinni kemur fram að nauðsynlegt er að gerð verði úttekt á laganámi hér á landi og enn fremur að athuga þurfi hvort námið fullnægi eðlilegum kröfum sem gera eigi til slíks náms.

Hér skal vakin athygli á því að á liðnum vetri fór fram umfangs­mikil úttekt á laganámi við Háskólann á Bifröst, Háskólann á Akureyri, Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík. Úttektin var gerð af þriggja manna nefnd á vegum menntamála­ráðuneytis­ins en í nefndinni voru tveir erlendir sérfræðingar og einn íslenskur. Niðurstöður úttektar­innar eru væntanlegar innan skamms en þar verður að finna mikilvægar upplýsingar um stöðu laga­deildanna í heildrænu samhengi. Úttektin mun veita marktækan samanburð sem vonandi verður grunnur að gagnrýnni en um leið vandaðari umræðu um gæði laganáms á Íslandi. Úttektir sem þessar veita nauðsynlegt aðhald sem laga­deildirnar ættu að fagna. Einnig skal bent á að þegar hafa verið gerðar úttektir á laganámi á Íslandi en nálgast má niður­stöður þeirra á vef menntamálaráðuneytisins.

Laganám hófst við Háskólann á Akureyri haustið 2003. Fyrstu meistaranemarnir útskrifuðust vorið 2008. Þrátt fyrir ungan aldur hefur deildin skapað sér mikilsverða sérstöðu. Í náminu er lögð áhersla á að halda valmöguleikum nemenda opnum jafnt innanlands sem erlendis bæði til framhaldsnáms og atvinnu. Þannig miðar deildin ekki eingöngu að því að mennta tilvonandi lögmenn enda eru störf lögfræðimenntaðra fjölbreyttari en svo. Ekki eru farnar ótroðnar slóðir í lagakennslu heldur er leið Háskólans á Akureyri í mörgu svipuð þeirri leið sem farin er við háskóla í Oxford og víðs vegar á Bretlandi og í Bandaríkjunum.

Í BA-náminu er áhersla lögð á gagnrýna hugsun og rökfræði, mannréttindi, alþjóðarétt, Evrópu­rétt, siðfræði starfsgreina, samanburðar­rétt og stjórnskipunar­rétt auk kjarnagreina íslenskrar lögfræði. Námið er að hluta til kennt á ensku, sem er ómetanlegt veganesti fyrir nemendur hvort sem þeir hyggjast starfa innanlands eða utan. Alþjóðleg nálgun námsins gerir það að verkum að útskrifaðir BA-nemar eiga auðvelt með að sækja framhaldsnám erlendis í lögfræði eða tengdum greinum. Nemendur eru einnig hvattir til að fara í skiptinám erlendis á námstímanum enda býr

Háskólinn á Akureyri að sterku alþjóðlegu tengslaneti.

Meistaranámið (ML) miðar svo að því að mennta nemendur í íslenskri lögfræði og búa þá undir lögmennsku og önnur störf sem krefjast ámóta menntunar. Áherslan er því öll á hagnýta íslenska lögfræði. Grunnurinn úr BA-náminu gerir það að verkum að nemendur hafa öðlast nauðsyn­legan og góðan skilning á lögum í víðara samhengi og eru því vel undir meistara­námið búnir.

Við lagadeild Háskólans á Akureyri er heimskautaréttur kenndur á meistarastigi og er það eina námsbraut sinnar tegundar í heiminum. Fjöldi þekktra fræðimanna og sérfræðinga hafa komið og kennt við deildina enda hefur námið vakið alþjóðlega athygli. Heimskautaréttur er sérstaklega mikilvægur í ljósi stöðu Íslands á Norðurheimskauts­svæðinu og mikil þörf er fyrir sérfræðiþekkingu á þessu sviði.

Lagadeild Háskólans á Akureyri leggur mikla áherslu á að útskrifa nemendur sem þjálfaðir eru í að beita gagnrýnni hugsun og rökfræði til að leysa viðfangsefni lögfræðinnar. Í 8. bindi, viðauka 1 í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis þar sem fjallað er um háskólasamfélagið er talið nauðsynlegt að efla siðfræðilega menntun og áherslu á samfélagsgagnrýni. Það má segja að þessi áhersla hafi verið kjarninn í kennsluaðferðum Lagadeildar Háskólans á Akureyri frá upphafi. Mættu fleiri taka sér það til fyrirmyndar. Ef fræðasamfélagið á að geta sinnt samfélags­gagnrýni af alvöru er nauðsynlegt að fjölbreytileg flóra náms fái þrifist á Íslandi.