Einn maður – eitt atkvæði

Björgvin G. Sigurðsson skrifar um kjördæmaskipan

Nýlega mælti ég fyrir frumvarpi til stjórnskipunarlaga um að landið verði eitt kjördæmi. 21 þingmaður úr fjórum flokkum flytur málið og er stuðningur við þessar brýnu lýðræðisumbætur mikill í öllum flokkum og þvert á þá. Það er mikill sigur því hér er fyrst og fremst um að ræða grundvallar mannréttindi; einn maður eitt atkvæði óháð kyni, stétt eða stöðu.

Kostir og gallar einstakra aðferða við kosningar og skipan mála í þeim efnum eru velflestum kunnir enda hefur umræðan um kjördæmamálið staðið linnulítið áratugum saman. Í skýrslu nefndar forsætisráðherra um breytingar á kjördæmaskipun og tilhögun kosninga til Alþingis frá október 1998 er á greinargóðan hátt farið yfir kosti og galla hinna fjölmörgu valkosta sem til sögunnar hafa verið nefndir varðandi þessi mál. Er til þeirrar skýrslu vísað varðandi þau efni.

Kostir þess að landið verði eitt kjördæmi eru að mati flutningsmanna:

1. Fullkominn jöfnuður næst milli kjósenda og misvægi atkvæða er ekki lengur til staðar.

2. Stjórnmálaflokkar fá þann þingmannafjölda sem atkvæði þeim greidd segja til um.

3. Þingmenn hafa heildarhagsmuni að leiðarljósi í störfum sínum en ekki þröng kjördæmasjónarmið.

4. Kosningakerfið er einfalt og auðskilið.

Til að tryggja virkt lýðræði við val fulltrúa flokkanna á framboðslistum kemur einnig til álita að í kosningalög yrðu fest ákvæði í þá veru. Má þar nefna ákvæði um persónukjör, prófkjör stjórnmálaflokka, auknar heimildir kjósenda við endurröðun frambjóðenda á framboðslistum og að vægi þeirra breytinga yrði aukið umtalsvert, hugsanlegt frelsi kjósenda til að velja einstaklinga á fleiri en einum framboðslista og fleiri skyld atriði. Þau álitaefni ber að fara yfir og ákvarða við nauðsynlega endurskoðun kosningalaga verði frumvarp þetta samþykkt og mun boðað stjórnlagaþing án efa taka vel á því máli.

Grundvallaratriðið er að með því að gera landið að einu kjördæmi og öll atkvæði kosningabærra landsmanna jafn þung er stigið stórt skref í mannréttindum á Íslandi. Engin haldbær rök eru fyrir því að vægi atkvæða sé misjafnt eftir búsetu fólks. Aðrar leiðir en kosningakerfið eru miklu eðlilegri til þess að bæta stöðu einstakra byggða til búsetu í þeim. Því telja flutningsmenn málsins tímabært og áríðandi að ráðast í þessar breytingar á stjórnarskrá landsins þannig að breytingar þessar taki sem fyrst gildi. Með þessu er það innsiglað að allir alþingismenn vinna að hagsmunum allra Íslendinga en eru ekki seldir undir þrönga sér- og kjördæmahagsmuni.

Landið eitt kjördæmi yrði stórt skref í þá átt að byggja upp heilbrigðara þjóðfélag úr brotum þess gamla, auk þess sjálfsagða mannréttindamáls að öll atkvæði vegi jafn þungt. Óháð nokkru sem tengist stöðu eða búsetu fólksins í landinu.

Höfundur er formaður þingflokks Samfylkingarinnar.