Að smala köttum

Birgir Hermannsson skrifar um stjórnmál

Jóhanna Sigurðardóttir líkir samstarfinu við VG við kattasmölun. Þetta þarf ekki að koma á óvart, enda hefur á ýmsu gengið í samstarfi flokkanna. Við myndun ríkisstjórnar gera flokkar með sér samkomulag um málefni og verkaskiptingu. Ef hluti þingmanna er óánægður með málefnin og störf ríkisstjórnarinnar skapar það óvissu um stöðu stjórnarinnar og getu hennar til að framfylgja stefnunni. Við þetta hefur ríkisstjórnin mátt búa síðan sumarið 2009, enda virðist hluti þingflokks VG ekki samstiga ríkisstjórninni. Þó að ríkisstjórnin sé hefðbundin meirihlutastjórn þá hefur hún haft ýmis augljós einkenni minnihlutastjórnar.

Í samsteypustjórnum þarf að semja um mál. Í umræðum síðan í haust hefur gjarnan verið vísað í VG sem klofinn flokk. Annars vegar flokk formannsins og hins vegar „flokksbrot“ Ögmundar Jónassonar. Frá sjónarmiði Jóhönnu virðist vera um að ræða stuðningsmenn formannsins annars vegar og hins vegar ósamstæðan hóp þingmanna sem þarf „að smala“. Samningar verða því flóknari en ella. Það skiptir ekki öllu máli hvort sjónarhornið við tökum: Ríkisstjórnin hefur ekki tryggan meirihluta. Þetta þýðir þó ekki endilega að hún sé völt í sessi. Minnihlutastjórnir geta setið árum saman án teljandi vandræða.

Ríkisstjórnin og flokkar hennar hafa brugðist við þessu með ýmsum hætti upp á síðkastið. Mest hefur verið talað um að „þétta raðirnar“. Þetta þýðir í raun að staða mála verði viðurkennd með formlegum hætti, t.d. því að „flokksbrot“ Ögmundar Jónassonar verði hluti af ríkisstjórninni og hún því einskonar þriggjaflokkastjórn. Einnig er hægt að hugsa sér hefðbundna aðferð minnihlutastjórna: ríkisstjórnin semur við hluta þingsins um framgang mála. Ef illa gengur að smala þingmönnum VG er sá möguleiki auðvitað til staðar að semja við aðra flokka.

Ekki er gott að segja hversu raunhæfar þessar lausnir eru. Augljós skoðanamunur og innanflokksátök VG eru viðkvæmt mál, „smölun“ þeirra óánægðu gæti því orðið erfið, hvað þá samningar við aðra flokka. Mín skoðun er sú að minnihlutastjórn um nokkurt skeið væri ekki slæmt skref fyrir íslensk stjórnmál. Slíkt myndi hvetja til samninga og lausna fremur en uppblásinna ræðuhalda og átaka. Ókosturinn er augljóslega sá að íslenskir stjórnmálaflokkar og stjórnmálaleiðtogar kunna lítt til verka þegar minnihlutastjórnir eru annars vegar. Það er einnig ljóst að verkefnin sem leysa þarf eru þau erfiðustu sem nokkur ríkisstjórn á lýðveldistímanum hefur staðið frammi fyrir. Við lausn slíkra verkefna er endalaus kattasmölun ekki líkleg til árangurs. Því miður.

Höfundur er stjórnmálafræðingur.