Fæðubót: Böl eða blessun?

Faðir minn kenndi mér ungum að gleðjast aldrei yfir óförum annarra. Ég verð þó að játa að ég átti erfitt er ég las grein dr. Magnúsar Jóhannssonar um fæðubótarefni í Læknablaðinu í fyrri viku! Fjöregg þjóðarAllt frá landnámstíð héldu fæðubótarefni lífinu í Íslendingum. Ástæðan var sú að kalt loftslag er óhagstætt fyrir matjurtarækt og innflutt korn var dýrt og oft skemmt. Fyrir bragðið kom fæðið að mestu úr dýraríkinu. Af þessum sökum áttu Íslendingar um aldaraðir heimsmet í prótínneyslu. Á hinn bóginn er slíkt fæði snautt afandoxurum á borð við C-vítamín, sem er helsta afeitrunarefni („detox“) lifrarinnar, yngingarbrunnur líkamans omfl.Yfir sumartímann lögðu Íslendingar því allt kapp á að safna vetrarforða af fæðubótarefnum á borð við fjallagrös, blóðberg, ætihvönn, ber og söl sem gáfu þeim gnægð af C-vítamíni og öðrum mögnuðum andoxunarefnum. Mikilvægast var lýsið sem gaf þrjú dýrmæt fjörefni: ómega-3, D- og A–vitamin. Skýrir þessi einstæða blanda dýrafæðis og villijurta annálaða fegurð íslenskra kvenna og ótrúlegu lífsgleði og hreysti Íslendinga í aldanna rás þrátt fyrir hallæri og faraldra. Náttúruperla og heilsuparadísFæðubótarefni og krydd voru löngum eftirsóttasta auðlind jarðar. Í dag eru fæðubótarefni, ásamt líkamsrækt og óhefðbundnum lækningaðferðum, kjölfesta hollustubyltingarinnar sem nú breiðist út um heiminn. Þessi bylting hefur nú þegar byggt nýtt heilbrigðiskerfi við hlið þess gamla. Spáir þekktasti heilsuhagfræðingur heims, Paul Zane Pilzer prófessor, að auðsköpun á þessu sviði á næstu árum verði eins hröð og gerðist í tölvugeiranum í lok 20. aldar!

Þetta er okkar tækifæri! Íslendingar eiga fegursta landið, bestu fiskimiðin og lýsið, ómengaðasta vatnið, loftið og jarðveginn auk urmul villijurta, en umfram allt heitar laugar og jarðhita sem undirstöðu stóriðju á ylræktuðum kryddum og lækningajurtum. AndspyrnanÞrátt fyrir áratugarannsóknir okkar fremstu vísindamanna og lækna á íslenskum fæðubótarefnum - með dr. Sigmund Guðbjarnason prófessor í fararbroddi – hefur harðsnúinn hópur afturhaldsseggja unnið markvisst gegn útbreiðslu þeirra. Þótt ótrúlegt sé hefur æðsti presturinn, dr. Magnús Jóhannsson, varðgæslumaður hins alþjóðlega lyfjaiðnaðar, einkum ráðist á það næringarfyrirtæki sem stendur fremst vísindalega og er eitt örfárra sem setur allar vörur í ströngustu skoðun yfirvalda. Er ofstækið slíkt að í meira en áratug hélt hann úti svæsnu níði um Herbalife á vefsíðu Háskóla Íslands! Er þetta þeim mun furðulegra í ljósi þess að inn í landið flæða nú fæðubótarefni af geysi misjöfnum gæðum nær eftirlitslaust!

Um árabil kenndi hann heilli kynslóð íslenskra lækna lyfjafræði og ól á andúð og þar með fáfræði þeirraá fæðubótarefnum, náttúrulækningum og öllu öðru sem gat dreift huga þeirra frá „kjarna málsins“: gervilyfjunum. Áhrifin létu ekki á sér standa og árið 2002 var svo komið að yfir 75% ungra manna og 85% ungra kvenna á Íslandi voru hætt að taka lýsi með skelfilegum afleiðingum fyrir lífslíkur þeirra og lýðheilsu þjóðarinnar!

Sem betur fer sjá æ fleiri í gegnum hræðsluáróður afturhaldsaflanna. Breiðist hollustubyltingin nú hratt út, ekki síst meðal ungs fólks, á sama tíma og æ fleiri ungir læknar losa sig undan kverkataki fulltrúa gamla tímans. „Stóra bomban!“Eftir að hafa margtilkynnt að brátt sjái rannsóknir hans á skaðsemi fæðubótarefna dagsins ljósbirtust þær loks í Læknablaðinuí síðustu viku. Er ekki ofsögum sagt að margir hafi orðið þrumu lostnir. Í fyrsta lagi reyndist sjúklingafjöldinn ótrúlegur: 5 manns á tíu árum (af yfir 10.000 manns sem neyttu vörunnar)! Þar sem flestar Herbalife-vörur innihalda öfluga náttúrulega andoxara bendir þetta til einstaklega lágrar skaðsemisvirkni.

Staðfestir það sem áður var vitað að andoxarar eru ekki skaðvaldur, heldur besta vörn lifrarinnar gegn eitrun og bólgum af öllu tagi. Þar við bætist að Herbalife leiðir nú heimsátak gegn illvígasta lifrarbólgufaraldri allra tíma, offitulifrarbólgunni.

Strax næsta morgun viðurkenndi dr. Magnús að af 5 sjúklingum hefðu allir nema 1 (!) líka tekið inn gervilyf eða verið með undirliggjandi sjúkdóm og fullyrti um leið aðlangflestar vörur Herbalife væru vitameinlausar, enda “bara matur”.

Í öðru lagi: Enda þótt grein hans sé tileinkuð Herbalife reyndust 5 af þeim 8 jurtum sem tilgreindar eru aldrei hafa verið í vörum Herbalife á Íslandi! Og hverjar voru hinar þrjár sem voru það og hljóta því að vera sökudólgarnir!

Þær voru (haldið ykkur!): (a) ein þekktasta lækningjurt heims, aloe vera, (b) eitt algengsta krydd jarðar, negull, og loks (c) þjóðardrykkur ¼ mannkyns, grænt te, sem WHO* hvetur alla fullorðna jarðarbúa til að drekka daglega í heilsuskyni!

Til að kóróna skrípaleikinn er aðalorsök lifrareitrunar vel þekkt, en það eru einmitt skjólstæðingar hans, gervilyfin (sjá t.d. grein í sama Læknablaði), en það er þeim að þakka að amk. 100 Íslendingar deyja árlega (og amk. tífalt fleiri fárveikjast)!

Hygg ég, eftir öll þessi endemi, að ekki sé of djúpt tekið í árinni þegar sagt er að ef dr. Magnús á sér ennþá einhverja fylgismenn á Íslandi er ólíklegt að þeir láti mikið sér kræla næstu áratugina, hvað þá árin!

Á meðan getum við hin aftur einbeitt okkur að því að stemma stigu við offitufárinu, bæta næringarástand þjóðarinnar, afeitra í okkur lifrina . og á sama tíma að hjálpa dr. Sigmundi og félögum að endureisa fjárhag íslensku þjóðarnnar!

Höfundur er Doktor í næringarfræði og fyrrum yfirmaður matvæla- og næringarbrautar Háskóla Íslands.