Örlagadísir Ísafoldar

Einar Sigmarsson skrifar um samfélagsmál.

Haustið 2008 kom kallið. Lengi hafði íslenskt samfélag borið í sér kynlega feigð enda hvergi á byggðu bóli vaðið uppi önnur eins auragirnd og efnishyggja, oflæti og fífldirfska, sérgæska og spilling. Ólyfjan sjálfhverfunnar hafði verið laumað í sálarkerald þjóðarinnar. Nú hefur dauðans vatni, fúlu og daunillu, verið ausið upp úr kerinu góða en á botninum sitja dreggjar sjálfhverfunnar sem fastast. Ílátið þarf að skola, ef það á að geta borið lífsins vatn, en synd er að segja að þrifin gangi þrautalaust. Klíkur liðinnar tíðar mala dægrin löng, áfjáðar í að verja forréttindi og sérhagsmuni. Eðaldæmi um það eru sjálfsprottnar auðlindir lands og sjávar.

Árum saman hafa sægreifar fengið frið til að veðsetja, leigja og selja óveiddan fisk. Þannig hefur margur lukkuriddarinn fengið morð fjár til að leggjast í brask en útgerðin sokkið í skuldir. Nú sem fyrr er rekið upp ramakvein ef minnst er á að þjóðin eigi nytjastofna Íslandsmiða og fái af þeim réttmæta rentu. Ámátlegast emjar þó skjaldborg útgerðarvaldsins á Alþingi Íslendinga, skipuð sveinum og meyjum úr Framsóknar- og Sjálfstæðisflokki. Ekki svíður þeim sárt að þjóðareignin geti gengið kaupum og sölum og jafnvel fallið í hendur lánardrottnum.

Enn er streist á móti því að íslenskar orkulindir verði nýttar á nýstárlegri, fjölbreyttari, vistvænni og ábatasamari vegu. Ekki eru Landsvirkjun, Þeistareykir, Orkuveita Reykjavíkur og HS orka til stórræðanna enda flest í úlfakreppu. Þeim mun minna svigrúm hefur þjóðarbúið til að sitja uppi með orkusugur á afleitum kjörum. Sýnu meiri búhyggindi væru að virkja orku handa öðrum og þurftarminni fyrirtækjum en tröllauknum álverum. Þá fengi þjóðin fleiri og fjölbreyttari störf til frambúðar, að minnsta kosti meira fyrir hvert megavatt en hingað til. Græn orka og svalt loftslag þykja jú kjörin til gagnavistunar. Er þá margt ótalið sem skilað getur drjúgri björg í bú, svo sem ylrækt, sólarkísiliðja, metanólvinnsla og kaplagerð.

Nú verður hreint og tært vatn æ dýrmætara. Þá vill Landsnet tefla í þá tvísýnu að leggja Suðvesturlínu yfir vatnsból höfuðborgarsvæðisins. Hefur ekki nóg verið syndgað upp á náðina í gjöfulu landi?

Margar eru sérhagsmunaklíkur Ísalands en fáar þröngsýnni en Samtök atvinnulífsins. Ekkert er þeim kærkomnara en orkuöflun til einhæfrar álbræðslu og ekkert er þeim klaksárara en auðlindaskattur til þurfandi þjóðar nema vera skyldi leigugjald fyrir kvótann. Í slíkri ofdekrun auðvaldsins virðast fornir fjendur nú eiðsvarnir fóstbræður: Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands. Þeirra forkólfar hafa gengið undir jarðarmen og blandað saman blóði, staðráðnir í að deila og drottna.

Nú þegar hreinsa þarf sálarkerald þjóðarinnar er ekki flóafriður fyrir klíkum horfins tíma. Með glýju í augum þrá þær helst af öllu að halda dreggjum sjálfhverfunnar í kerinu góða og brugga þar görótt seyði. Ætli slíkar örlagadísir séu til heilla nú þegar þjóðarsálin þarf á lífsins elixir að halda?

Höfundur er íslenskufræðingur.