Um endurreisn tannheilsu barna

Nú eru liðin tuttugu ár síðan Allsherjar­þing Sameinuðu þjóðanna samþykkti sáttmála um réttindi barna. Sáttmálinn sem oft er nefndur Barnasáttmáli var seinna staðfestur af íslenskum stjórnvöldum. Nú kann einhver að hugsa sem svo hvað Barnasáttmálinn komi tönnum við en það vill svo til að í téðum sáttmála er sérstaklega tekið fram að tryggja eigi öllum börnum nauðsynlega læknis- og heilbrigðisþjónustu.

Tennur og tannheilsa eru mikilvægur þáttur í heilbrigði hvers barns og því mikilvægt að tryggt sé að barn hafi greiðan aðgang að tannheilsugæslu. Hér á landi er það því miður ekki raunin og hefur ekki verið undanfarin ár. Sýnt hefur til dæmis verið fram á að beint samband er milli tannskemmdartíðni barna og tekna fjölskyldna þeirra og hefur þessi vitneskja legið fyrir í þó nokkur ár. Efnaminni fjölskyldur hafa því ekki sama aðgengi að tannheilsugæslu fyrir börn sín vegna þess að stjórnvöld þessa lands hafa stöðugt dregið úr greiðsluþátttöku vegna tannlækninga.

Ég fullyrði að stjórnvöld og heilbrigðisyfirvöld hafa sýnt börnum þessa lands vanrækslu á háu stigi og skellt skollaeyrum við viðvörunum tannlækna og þeirra sem láta sig tannheilbrigði varða. Við sem störfum á tannlæknastofum verðum því miður vitni að afleiðingum þessa í hverri viku á stofum okkar og var það þyngra en tárum taki að starfa á Hjálparvakt tannlækna sl. vetur og upplifa þá neyð sem sum þessara barna eru í. Litlar líkur eru á að þessi Hjálparvakt verði endurtekin því Tannlæknafélag Íslands stóð eftir með töluverðan kostnað sem svona lítið félag getur ekki staðið undir til lengdar.

Tannlæknar hafa þó í einhverjum mæli verið að aðstoða börn og unglinga sem búa við kröpp kjör gegnum ýmis hjálparsamtök sem starfandi eru hér á landi. Tannheilsa er langhlaupTannheilsa er langhlaup og ekki er hægt að bjarga henni fyrir horn með litlu átaki. Við þekkjum samt alla þá áhættuþætti sem koma við sögu og höfum öll þau meðul og mannskap sem þarf til að viðhalda góðri tannheilsu. Skipta þar mestu góðar venjur og gott mataræði, ásamt því að mæta reglulega til tannlæknis og fá þar þær forvarnir sem eiga við í hverju tilfelli fyrir sig.

Mikilvægt er að tannlæknir geti greint börn sem eru í áhættuhópi fyrir tannskemmdum og veitt þeim þá meðferð sem þau þurfa tafarlaust og á skilvirkan hátt. Við hættum t.d. ekki að bólusetja þó að ekkert bóli á sjúkdómnum. Nú reynir á yfirvöld sem aldrei fyrr að endurreisa tannheilsu íslenskra barna. Bæði þarf að bregðast við þeim mikla vanda sem nokkuð stór hluti barna glímir við og eins að stórauka forvarnir til tannlækninga bæði í skólum og á tannlæknastofum. Við þurfum ekki enn eitt loforðið, bara að þetta sé gert! Afgangur af fjárlögum!Eins undarlega og það kann að hljóma þá hefur verið afgangur af fjárlögum til tannlækninga síðustu átta til tíu ár. Hvernig má það vera að sú upphæð sem ákveðin er til tannlækninga ár hvert af Alþingi skili sér ekki til þegna landsins? Hvernig getur eiginlega staðið á þessu þegar þörfin er æpandi á okkur dag hvern og nú stefnir allt í að metafgangur verði fyrir árið 2009? Hér eru það aðeins þeir tekjuhærri sem geta nýtt sér almannatryggingakerfið. Hinir nýta sér ekki styrk ríkisins. Þetta veldur m.a. því að kerfið viðheldur versnandi tannheilsu íslenskra barna. Núverandi fyrirkomulag, sem stuðlar að versnandi tannheilsu, er hluti af þeirri góðu heilbrigðisþjónustu sem við teljum okkur hafa eða er það kannski bara tálsýn? Nýjustu upplýsingar sýna núna að undanfarna mánuði hefur sú upphæð sem greidd er til tannlækninga úr ríkissjóði minnkað um 15-20% miðað við sama tímabil fyrir ári. Hér er líklegasta skýringin versnandi efnahagsástand og afkoma heimila sem skilar sér í færri heimsóknum og verri heimtum barna til tannlækna.

Endurgreiðsluhlutfallið lækkar síðan stöðugt hlutfallslega þrátt fyrir afgang af því fé sem Alþingi veitir þó til þessa málaflokks. Hvernig ætla stjórnvöld að verja þá staðreynd að afgangur er á hverju ári af fjárlögum til tannheilsugæslu? Hvernig ætla þau að koma í veg fyrir að vinnandi fólk, barnafólk sem kemur til með að bera byrðar Hrunsins, flytjist ekki úr landi og setjist að þar sem yfirvöld tryggja jafnan aðgang barna að heilbrigðisþjónustu eins og lögð er áhersla á í Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna?

Höfundur er formaður Tannlæknafélags Íslands.