Á að slökkva á garðyrkjunni?

Á þessu ári hefur rafmagnskostnaður garðyrkjunnar aukist um 30%! Afleiðingar láta heldur ekki á sér standa en fyrstu 8 mánuði ársins hefur raforkunotkun í garðyrkju minnkað um 8% og bara í maí um heil 25%! Þetta er í fyrsta skipti síðan raflýsing hófst í garðyrkju árið 1990 að notkun hefur minnkað, sem hefur leitt til minni framleiðslu. Það leiðir af sér aukna eftirspurn eftir erlendu grænmeti sem kostar okkur dýrmætan gjaldeyri.

Aðeins um forsögu þessa máls. Ríkið hefur niðurgreitt dreifingu rafmagns frá árinu 2005. Í vetur ákvað það að spara sér 39 milljónir króna með því að skerða niðurgreiðslur, sem leiddi til þess að garðyrkjubændur tóku á sig stærri hluta dreifikostnaðar.

Garðyrkjubændur hafa óskað eftir því við stjórnvöld að gripið verði til tiltekinna ráðstafana. Í fyrsta lagi að garðyrkjan eigi kost á hagkvæmu rafmagni og að útbúinn verði sérstakur taxti garðyrkjunnar. Í öðru lagi að skilgreiningu á þéttbýli verði breytt þannig að allar garðyrkjustöðvar verði skilgreindar sem þéttbýlisstaðir.

Í dag er taxti garðyrkju í dreifbýli hærri en taxti heimila í þéttbýli (ekki tekið tillit til niðurgreiðslu). Garðyrkjubændur telja að atvinnugrein sem kaupir gríðarlegt magn af rafmagni eigi að njóta þess í verði. RARIK, sem hefur einkaleyfi til dreifingar rafmagns, hefur ekki léð máls á slíkri útfærslu og þar við situr. Í staðinn hækkaði verðskrá RARIK um 15% hinn 1. janúar síðastliðinn og síðan aftur um 5% hinn 1. ágúst. Allt til þess að fylgja neysluverðsvísitölu! Það þýðir að hækki innflutt epli, skór eða morgunkorn þá hækkar rafmagnskostnaður garðyrkjubænda! Á sama tíma hafa aðföng garðyrkjunnar hækkað á milli 100 og 200%.

Þær garðyrkjustöðvar sem eru á skilgreindum dreifbýlisstöðum greiða töluvert hærra en þær sem eru í þéttbýli. Skýringa á því er að leita í reglugerð nr. 1040/2005 um framkvæmd raforkulaga en þar segir að viðmið á mörkum dreifbýlis og þéttbýlis séu við 200 íbúa. Garðyrkjubændur hafa bent á að rangt sé að miða við íbúafjölda heldur sé réttlátara að miða við orkumagn í þessu sambandi.

Garðyrkjubændur hafa reiknað út svokallað íbúajafngildi raforkunotkunar sinnar. Með því er orkunotkun garðyrkjustöðva samanburðarhæf við notkun heimila. Meðal orkunotkun garðyrkjustöðva er samkvæmt útreikningum jafn mikil og notkun 1.175 íbúa. Stærsta garðyrkjustöðin notar jafnmikið rafmagn og 3.452 íbúar, eða gott betur en íbúar Þorlákshafnar, Eyrarbakka, Stokkseyrar og Flúða samanlagt (samtals 2.999 íbúar). Til samanburðar eru íbúar Ísafjarðar 2.704 og íbúar á Seltjarnarnesi 4.454!

Á Laugalandi í Borgarfirði er rekin öflug garðyrkjustöð. Orkunotkun hennar jafngildir notkun 1.959 íbúa. Íbúar Borgarness eru 1.960. Munurinn er sá að garðyrkjustöðin er í dreifbýli og því er taxti hennar hærri en íbúa Borgarness sem nota jafn mikið rafmagn. Á Bifröst, sem einnig er skilgreint sem þéttbýli, eru skráðir 257 íbúar. Taxti þeirra er lægri en hinum megin við ána. Svari því hver fyrir sig hvort það sé réttlátt!

Það er ljóst að lausnin er pólitísk. Iðnaðarráðherra þarf að taka ákvörðun um að koma til móts við ofangreindar óskir og breyta m.a. reglugerð. Að sjálfsögðu er til í stöðunni að hreinlega láta vera að koma til móts við garðyrkjubændur. Áður en slík ákvörðun er tekin er rétt að stjórnvöld átti sig á kostnaðinum.

Hann verður í formi minni atvinnusköpunar, minni framleiðslu á heilnæmu íslensku grænmeti, lægri tekna orkufyrirtækja og minni skatttekna sveitarfélaga. Hann er einnig falinn í auknu útstreymi gjaldeyris, hærri framlögum til atvinnuleysisbóta og auknum kostnaði sveitarfélaga.

Síðari kosturinn getur leitt til rekstrarerfiðleika í garðyrkjunni auk stöðnunar og engrar framþróunar. Hinn leiðir til áframhaldandi mikils framboðs á hollu, fersku og næringarríku grænmeti. Þetta eru tveir skýrir valkostir. Ég tel mig vita hvað neytendur vilja en því miður vita stjórnvöld ekki hvað þau vilja. Ég spyr því: Á kannski að slökkva á garðyrkjunni?

Höfundur er framkvæmdastjóri Sambands garðyrkjubænda.