Heimilisbókhald Kárahnjúkavirkjunar

Skuldir vegna raforkuframleiðslu til stóriðju ná fljótlega tugum milljarða króna - nema það kraftaverk gerist að álverð tvöfaldist.

Gagnlegt er að færa heimilisbókhald og það er mikilvæg hjálp við að ná endum saman. Aðalatriðið er að tekjurnar séu meiri en útgjöldin. Fróðlegt er líka og gagnlegt að færa einfalt bókhald yfir rekstur fyrirtækja sem við eigum - og berum ábyrgð á. Eitt stærsta og mikilvægasta fyrirtækið í eigu okkar allra er Landsvirkjun. Því miður er bókhald Landsvirkjunar töluvert flókið og góðum sérfræðingum er treyst fyrir því. En ársskýrslur Landsvirkjunar eru að mörgu leyti til fyrirmyndar og þar er t.d. hægt að finna allar helstu tölur sem þarf til að færa einfalt bókhald fyrir Kárahnjúkavirkjun.

Í meðfylgjandi töflu sést að stofnkostnaður virkjunarinnar er nálægt 160 milljörðum króna eða tæplega 2,4 milljarðar bandaríkjadala sem er sú mynt sem orkan er greidd með. Árleg útgjöld virkjunarinnar má meta út frá stofnkostnaði hennar. Varlega áætlað er rekstrarkostnaður um 2%, önnur 2% bætast við vegna 50 ára afskriftatíma og loks eru vaxtagjöld varla minni en 4%. Árstekjurnar þurfa því að ná a.m.k. 190 milljónum dala til að ná jöfnu og helst vill þjóðin hafa einhvern arð af fyrirtækinu.

Tekjur af raforkusölu eru nokkuð á huldu en prýðilegur útgangspunktur er í skýrslu iðnaðarráðherra frá 23. mars 2008, þ.e. áætlaðar tekjur upp á 8643 milljónir króna eða 111 milljónir dala. Út frá upplýsingum í ársskýrslum Landsvirkjunar 2007 og 2008, ásamt upplýsingum um álframleiðslu í ársskýrslum Samtaka iðnaðarins, má ráða hversu mikil orka var seld Fjarðaáli árið 2008 svo og hvert meðalverð orku til stóriðju var. Vitað er að orkuverðið er beintengt álverði og þannig sést að orkuverð til álvera nær ekki 20 mils eða 20 þúsundustu úr bandaríkjadal fyrir kílóvattstundina þegar álverð er 2000 dollarar á tonnið.

Álverð er nú um 1800 dalir á tonnið og meðalverð ársins fer varla yfir 2000 dollara markið. Fjarðaál kaupir í mesta lagi 4,7 Gwst af raforku á árinu og greiðir fyrir í mesta lagi 100 milljónir dala.

Að óbreyttu verður því a.m.k. 90 milljóna dala halli á heimilisbókhaldinu árið 2009! Það gerir víst 11,5 milljarða króna. Jafnvel þótt álverð fari í 3000 dali tonnið þá nást ekki endar saman, tapið verður yfir 40 milljónum dala á ári.

Greinilega var samið um alltof lágt orkuverð miðað við stofnkostnað, sem reyndar fór nærri 50% fram úr áætlun í dölum talið, en við því mátti vel búast. Að óbreyttu mun raforkusala til stóriðju sliga Landsvirkjun og skuldabagginn lenda á skattgreiðendum. Til að forða því er hugsanlegt að semja um niðurfellingu á lánum eða hærra raforkuverð. Hvorugt er þó líklegt. Besta leiðin til að jafna þetta heimilisbókhald er að leggja sérstakan orku- og auðlindaskatt á selda raforku og væri það verðugt framlag til að endurreisa efnahag þjóðarinnar.

Höfundur er lífefnafræðingur.