Í hvað ásælist Landsvirkjun?

Það er eðlilegt að deilt sé um samkomulag íslenska ríkisins og Landsvirkjunar um yfirtöku vatnsréttinda í neðri hluta Þjórsár. Samkomulagið var gert þremur dögum fyrir kosningar á þeim tíma sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar var logandi hrædd um að þjóðin kysi yfir sig ríkisstjórn, sem væri gagnrýnin á stóriðjustefnuna og auðlindakapphlaup orkufyrirtækjanna.

Á þessum tíma notaði ríkisstjórnin hvert tækifæri til að baða sig í kastljósi fjölmiðlanna í hvert sinn sem undirrita þurfti samninga um kosningaloforðin. En bara ekki í þessu tilfelli. Og nú benda þeir klaufalega hver á annan, fyrrverandi iðnaðarráðherra Jón Sigurðsson og Árni Mathiesen fjármálaráðherra.

En hvað skýrir ásælni Landsvirkjunar í vatnsréttindi í neðri hluta Þjórsár? Hvers vegna máttu þau ekki vera áfram í umsjá ríkisins, m.ö.o. þjóðkjörinna fulltrúa? Því að með þessum hætti telur Landsvirkjun sig hafa betri samningstöðu í viðræðum við landeigendur og aðra vatnsréttarhafa heldur en ella. Þessa yfirburðastöðu nýtir Landsvirkjun svo til að sauma að landeigendum, sem eru mótfallnir virkjanaframkvæmdum í sveitinni sinni. Það þarf varla að spyrja að leikslokum í baráttu þeirra sem einungis eiga 7% af vatnsréttindum við LV sem er handhafi 93%. En um hitt má spyrja; hvaða rétt hefur sveitarfélag sem vill ekki þau landspjöll, sem eru samfara áformum Landsvirkjunar? Og hvað gerist ef það neitar að setja virkjanirnar á skipulag?

Rétt er að vekja athygli á því að þetta mál er hluti stærri heildar er varðar nýtingu auðlinda þjóðarinnar og á sá málaflokkur vafalaust eftir að verða áberandi í pólitískri umræðu haustsins. Eftir er að fá niðurstöðu í verðmæti vatnsréttinda vegna Kárahnjúkavirkjunar, arðsemi raforkusölu til stóriðju er umdeild, einnig stjórnsýsluleg meðferð smávirkjana, þá má nefna umhverfisáhrif jarðvarmavirkjana og deiluna um sjálfbærni þess að framleiða raforku með jarðgufu. Loks tengist þetta þjóðlendumálum og nýjum vatnalögunum. Í því sambandi er fróðlegt að spyrja hvort Samfylkingin sé enn sömu skoðunar og fyrir kosningar, að koma beri í veg fyrir að vatnalögin taki gildi 1. nóvember nk?

Höfundur er alþingismaður.