Mikilvægi framkvæmdar fjárlaga

Með fjárlögum samþykkir Alþingi þau útgjöld og þann tekjugrunn sem ráðuneytum og stofnunum ríkisins eru heimiluð vegna starfsemi sinnar. Áður en til frekari útgjalda er stofnað þarf að fá til þess frekari heimild hjá Alþingi. Stjórnarskráin kveður m.a. á um að ekkert gjald megi greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.

Á síðustu árum hafa verið gerðar margvíslegar breytingar á fjárlagaferlinu. Markmiðið hefur verið að styrkja tök stjórnvalda á ríkisfjármálum og stuðla að agaðri fjármálastjórn. Hið nýja skipulag fjárlagagerðar og rammaskipulag hefur almennt gefist vel. Það sem helst hefur þó skort er að sá agi sem felst í skipulaginu fer stundum forgörðum þegar komið er því að loka fjárlögunum. Það er því mikilvægt að afgreiðsla Alþingis á fjárlögum snúist meira um heildarsamhengi ríkisfjármálanna en nú er. Til þess að sú verði raunin þarf m.a. Alþingi, fjárlaganefnd og aðrar fagnefndir að vera upplýstar, en ekki síður að vera tilbúnar í að fjalla um framkvæmd fjárlaga.

Ríkisendurskoðun birti nýlega niðurstöðu sína vegna framkvæmdar fjárlaga ársins 2006 og hefur fjárlaganefnd Alþingis tekið skýrsluna nú þegar til efnislegrar meðferðar. Það skiptir nefndina miklu að hafa skýrslur sem þessar til hliðsjónar og upplýsingar í störfum sínum. Það er eitt af meginhlutverkum fjárlaganefndarinnar að fylgjast með framkvæmdinni og styðja þannig Ríkisendurskoðun á beinan og óbeinan hátt í mikilvægum störfum sínum.

Í reglugerð nr. 1061/2004 um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta er skýrt kveðið á um skyldur forstöðumanna stofnana og greint frá eftirlitshlutverki ráðuneytanna. Ákvæði reglugerðarinnar eru skýr og gefa fyrirmæli um að það beri að virða fjárlögin til fjárheimilda en ekki sem áætlun sem beri aðeins að hafa til hliðsjónar. Það er skýrt að Alþingi fer með fjárveitingarvaldið og það er ábyrgð Alþingis, ráðuneyta og forstöðumanna stofnana að sjá til þess að fjárlögin séu virt.

Á sama hátt liggur fyrir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að mikilvægt er að standa vörð um sjálfstæði Alþingis og eftirlitshlutverk þess. Að framansögðu ber að muna að það er ekki einungis fjárlagagerðin sem er vandasöm, heldur ekki síður framkvæmdin dag frá degi - ákvörðunartakan verður þannig að rúmast innan heimilda fjárlaga hverju sinni.

Höfundur er formaður fjárlaganefndar Alþingis.