Verðbólga úr böndunum

Þjóðarbúskapurinn - Katrín Ólafsdóttir Fátt hefur verið meira rætt síðustu daga en háar verðbólgutölur og mikinn hagvöxt. Rétt er það að verðbólga hefur hækkað hratt síðustu mánuði og mun hraðar en spáð var. Þannig var verðbólgan í apríl 2,2% eða undir verðbólgumarkmiði Seðlabankans en nú tveimur mánuðum síðar er verðbólgan við efri þolmörk, eða 3,9%. Útlit er fyrir að verðbólgan fari yfir efri þolmörk verðbólgumarkmiðsins í næsta mánuði, nema verðlag lækki fram í júlí. Ef betur er að gáð þá eru það tveir liðir sem halda uppi verðbólgunni, húsnæðisverð og bensínverð. Án þessara liða hefur vísitala neysluverðs aðeins hækkað um 1,1% síðustu tólf mánuði. Skiptar skoðanir eru um hvort húsnæðisverð fari lækkandi á næstunni, en olíuverð á heimsmarkaði hefur lækkað aðeins og vonandi skilar sú lækkun sér hingað heim. Er þá verðbólgan ekkert vandamál? Jú, allra síðustu mánuði hafi aðrir liðir farið hækkandi. Athygli vekur að verð á mat- og drykkjarvörum hefur hækkað um 1,5% síðustu tvo mánuði sem jafngildir ríflega 9% hækkun á einu ári. Þessi útgjöld nema 15% af útgjöldum til neyslu og því finnur maður fljótt fyrir slíkri hækkun. Þegar verðbólgan er farin af stað minnkar aðhaldið og freistingin verður meiri að láta allar hækkanir beint út í verðlagið. Ekki er óeðlilegt að sjá vaxandi verðbólgu samhliða auknum hagvexti. Samkvæmt tölum Hagstofunnar hófst uppsveiflan í þjóðarbúskapnum í upphafi síðasta árs og hefur hagvöxtur smám saman verið að styrkjast og nam hann 4,9% á fyrsta ársfjórðungi þessa árs. Reyndar er þarna um bráðabirgðatölur að ræða, en þær gefa þó ákveðnar vísbendingar. Eins og svo oft áður eykst eftirspurnin hraðar en framleiðslan sem kemur fram í vaxandi viðskiptahalla. Ekkert af þessu er óeðlilegt á hagvaxtarskeiði, nema hvað þessara þensluáhrifa gætir nú mjög snemma í uppsveiflunni. Það virðist nefnilega sem við höfum tekið forskot á sæluna. Ef við lítum á þróunina í fyrra kemur í ljós að fjármunamyndun jókst mikið, eða um 19%. Þetta er að stórum hluta framkvæmdir við Kárahnjúkavirkjun og sést af tölunum að virkjanaframkvæmdir fóru af stað síðastliðið vor. Væntingar virðast hafa haft mikil áhrif á efnahagsþróunina þar sem einkaneyslan tók að vaxa áður en virkjanaframkvæmdir hófust eða strax í byrjun ársins 2003 og jókst um 6,4% yfir árið allt. Uppsveiflan í þjóðarbúskapnum er nú þegar farin að valda þenslu aðeins ári eftir að hagvaxtar tók að gæta og áður en atvinnuleysi nær að lækka svo nokkru nemi. Miklar framkvæmdir eru framundan og því litlar líkur á að úr þenslunni dragi á næstunni.