Við verðum til í tengslum – og þar byrjar líka heilunin

Í starfi mínu sem EQ-þerapisti hef ég ítrekað séð að það sem við köllum vanda er sjaldnast það sem það virðist vera á yfirborðinu.

Kvíði.

Doði.

Pirringur.

Aftenging.

Óöryggi í samskiptum.

Skömm sem erfitt er að setja orð á.

Þetta eru ekki endilega merki um að eitthvað sé að einstaklingnum.

Oftar eru þetta merki um að eitthvað hafi vantað.

Og mjög oft eru það tengsl.

Við verðum til í tengslum

Við komum ekki í heiminn með fullmótað sjálf. Sjálfsmynd, öryggi og tilfinningaleg geta mótast í gegnum tengsl við aðra.

Barnið upplifir sjálft sig í gegnum:

• augnsamband
• svörun
• nærveru
• snertingu
• speglun

Þegar barn upplifir:

„Ég sé þig.“

„Ég heyri þig.“

„Þú skiptir máli.“

þá byrjar það smám saman að skynja:

Ég er til.

Jean Baker Miller lagði áherslu á að manneskjan verði til í tengslum, ekki í einangrun. Þegar tengsl eru óörugg, óstöðug eða skortir, getur myndast það sem hún kallaði aftengingu.

Sú aftenging snýst ekki aðeins um fjarlægð frá öðrum, heldur einnig um að missa tengsl við eigið innra líf.

Þegar tengsl vantar

Alice Miller skrifaði um hvernig barn aðlagar sig oft að þörfum umhverfisins til að halda tengslum við foreldra sína. Ef tilfinningar barnsins fá ekki rými lærir það að bæla niður eigin upplifun.

Tengslin haldast stundum á yfirborðinu, en sjálfið fer í bakgrunninn.

Carl Jung lýsti því hvernig þeir hlutar sjálfsins sem ekki fá að vera til fari í skuggann. Þeir hverfa ekki, en verða ósýnilegri og geta áfram haft áhrif á líðan og hegðun.

Gabor Maté hefur bent á að það sem síðar birtist sem vandi sé oft skynsamleg aðlögun að aðstæðum sem einstaklingurinn réð ekki við sem barn.

Bruce H. Lipton hefur einnig fjallað um hvernig umhverfi, streita og öryggi hafa áhrif á líkamann sjálfan og starfsemi taugakerfisins.

Líkaminn lærir hvort heimurinn sé öruggur staður til að vera á.

Það sem birtist síðar

Það sem birtist síðar á lífsleiðinni getur meðal annars verið:

• erfiðleikar með að finna eigin tilfinningar
• aftenging við líkamann
• viðkvæmni í samskiptum
• sterk viðbrögð við höfnun eða gagnrýni
• þreyta og doði
• skömm og sjálfsefi

Þá er algengt að spurt sé:

„Hvað er að mér?“

„Hvað er að barninu mínu?“

En stundum er dýpri og gagnlegri spurning:

Hvað vantaði?

Tengslin sem græða

Við gróum ekki eingöngu með skilningi.

Við gróum líka með nýrri upplifun.

Jean Baker Miller talaði um tengsl sem styðja vöxt. Það eru tengsl þar sem manneskja fær að upplifa:

• að hún sé séð
• að hún sé skilin
• að hún megi vera eins og hún er
• að hún þurfi ekki að fela sig til að vera samþykkt

Í slíkum tengslum getur margt byrjað að breytast.

Taugakerfið róast.

Varnir mýkjast.

Líkaminn opnast.

Tilfinningar verða aðgengilegri.

Það sem lokaðist í tengslum getur byrjað að opnast aftur í tengslum.

EQ-þerapía og hvernig hún er frábrugðin hefðbundnum samtalsmeðferðum

EQ-þerapía byggir ekki eingöngu á samtali, greiningu eða vitsmunalegum skilningi.

Í EQ-þerapíu er einnig unnið markvisst með:

• tilfinningarnar sjálfar
• líkamleg viðbrögð
• tengslamynstur
• það sem gerist í núinu
• innri upplifun einstaklingsins

Markmiðið er ekki aðeins að skilja söguna, heldur að vinna með það sem sagan skildi eftir í líkama, taugakerfi og tilfinningalífi.

Skilningur getur verið mikilvægur.

En djúp breyting verður oft þegar manneskjan fær að upplifa nýja leið til að vera í tengslum – við sjálfa sig og aðra.

Þegar barn eða unglingur á erfitt

Þegar barn eða unglingur glímir við vanlíðan er auðvelt að beina allri athygli að barninu sjálfu.

En barn er aldrei einangrað fyrirbæri.

Það lifir og þroskast í tengslum.

Þess vegna snýst raunveruleg vinna oft ekki um að laga barnið, heldur að skoða:

• hvaða tengsl eru til staðar
• hvaða tengsl vantar
• hvernig samskipti innan fjölskyldunnar virka
• hvernig hægt er að skapa meira öryggi og skilning

Foreldrar sem virkir þátttakendur

Í minni nálgun tel ég mikilvægt að foreldrar séu virkir þátttakendur þegar unnið er með börn og unglinga.

Ekki vegna þess að þeir hafi brugðist.

Heldur vegna þess að þeir eru mikilvægasti hluti breytingarinnar.

Þegar foreldrar fara í eigin innri vinnu getur margt opnast:

• skilningur á eigin viðbrögðum eykst
• skilningur á líðan barnsins dýpkar
• tengsl verða öruggari
• samskipti verða mýkri og skýrari

En það sem oft skiptir mestu máli er þetta:

Skilningur foreldris á sjálfu sér verður meiri.

Og þegar við skiljum okkur sjálf betur, skiljum við oft hegðun annarra betur líka.

Ekki aðeins barnsins okkar, heldur mannlegra viðbragða almennt.

Það er ekki lengur spurningin:

„Getur einhver lagað barnið fyrir mig?“

Heldur:

Hvernig getum við tengst hvort öðru á nýjan hátt?

Innri vinna foreldra – gjöf til barnsins

Foreldrar bera ekki ábyrgð á öllu sem barn þeirra upplifir.

En þeir hafa einstakt tækifæri til að vaxa með barninu sínu.

Þegar foreldri tengist betur eigin tilfinningum, eigin sögu og eigin viðbrögðum, verður auðveldara að mæta barninu af meiri nærveru og öryggi.

Þar verða oft stærstu breytingarnar.

Að lokum

Kannski er kominn tími til að breyta spurningunni.

Ekki:

„Hvað er að barninu?“

„Hvað er að mér?“

Heldur:

Hvaða tengsl vantar?

Því við verðum til í tengslum.

Og þegar tengslin breytast, getur lífið breyst líka.

Höfundur er tilfinningagreindarþerapisti.

Heimildir og fræðilegur grunnur

● Jean Baker Miller (1976). Toward a New Psychology of Women

● Alice Miller (1979). The Drama of the Gifted Child

● Carl Gustav Jung (1964). Man and His Symbols

● Gabor Maté (2003). When the Body Says No

● Gabor Maté (2022). The Myth of Normal

● Bruce H. Lipton (2005). The Biology of Belief