Ó­hugnan­leg á­hrif á tauga­þroska og heila­starf­semi

Þetta segir Lára G. Sigurðardóttir, læknir og doktor í lýðheilsuvísindum í samtali við Vísi. Styðst hún við nýja skýrslu sérfræðinga í tóbaksvörnum við Kaupmannahafnarháskóla.

Samkvæmt gögnum heilbrigðisráðuneytis nota tæplega fjörtíu prósent karlmanna á aldrinum 18 til 24 ára nikótínpúða daglega og hefur þeim fjölgað mikið á milli ára. „Það er ótrúlegt hvað þetta er búið að breiðast hratt út,“ segir Lára.

„Nikótín hefur verið þekkt í fjölda ára og er vel skilgreint fíkniefni sem breytir taugatengingum í heila, sérstaklega heila sem er ekki búinn að taka út fullan þroska.“ 

Hjá fullorðnum einstaklingi geti nikótínneysla dregið úr virkni framheilans. 

„Maður á þá erfiðara með að hamla sig af eða hætta við einhverja vitleysu. Svo getur þetta valdið athyglisbresti, það er tvíburarannsókn sem sýnir fram á það. Það er óhugnanlegt hvað vísindin sýna meira og meira hversu neikvæð áhrif þetta hefur á taugaþroska og heilastarfsemi barna og ungmenna,“ segir Lára og vísar til fyrrnefndrar skýrslu. Þar er ítarlega farið út í áhrif nikótíns á taugaþroska, hjarta og lungu. 

Snýst upp í andhverfu sína

Lára segir fólk almennt ekki átta sig á þeim gríðarlega styrkleika nikótíns sem sé í púðunum algengu.

„Raunin er sú að á markaðnum eru púðar sem innihalda allt að tífalt meira magn en í einni sígarettu. Fólk verður að athuga að með því verður ávanabindingin meiri og hraðari og veldur meiri aukaverkunum,“ 

segir Lára og nefnir svefntruflanir og einbeitingarleysi í því samhengi. 

„Þó þér finnist þú fá meiri einbeitingu fyrst þegar þú notar nikótínið, sýna rannsóknir að til lengri tíma dregur neyslan umtalsvert úr getu til að einbeita sér.“

Notkunin fari í framhaldinu að snúast um fráhvörf og vanlíðan. Snýst upp í anhverfu sína, eins og Lára orðar það. Hún segir dæmi um að fólk sofi með púðana og vakni reglulega til að skipta um púða. „Í miklu magni getur þetta síðan valdið blóðþrýstingsfalli, yfirliði, krömpum og jafnvel öndunarstoppi.“

Sáðfrumur í skordýraeitri

Lára efast um að nægilega gott eftirlit sé með styrkleika púðanna hér á landi en hún hefur einnig áhyggjur af markaðssetningu varanna. „Tóbaksframleiðendur, sem eiga rafrettu- og nikótínpúðana, hafa viðurkennt að beina markaðssetningu sinni að börnum. Þeir nota líka áhrifavalda til að gera þetta meira spennandi,“ segir hún. „Svona gerist þegar stjórnvöld taka ekki nægilega á þessu.“

Auk þessa hafa sænskar rannsóknir sýnt fram á að nikótín dragi úr magni sáðfrumna.

„Það er lítið talað um þessi áhrif, karlmenn leggja til helming genamengis. Við vitum að þetta getur valdið genastökkbreytingum en framtíðin á eftir að leiða í ljós breytingar á gæði sáðfrumna. Viltu að sáðfrumurnar þínar séu baðaðar í skordýraeitri?“