Bjartsýnn á niðurstöðu sem sátt verður um

Stjórnarskrárnefnd, undir forystu Páls Þórhallssonar, fundaði í gær og fundar aftur á mánudag um tillögur á breytingum á stjórnarskránni. Rætt er um fjögur meginefni, sem gerðar yrðu breytingar á. Það eru ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum, þjóðaratkvæðagreiðslu að kröfu kjósenda, um umhverfisvernd og um framsal valds vegna alþjóðasamstarfs.

Stefnt er á að nefndin skili forsætisráðherra niðurstöðu um breytingartillögur fyrir upphaf þings 21. janúar. Enn er óvíst hvort það verða sameiginlegar niðurstöður, eða byggðar á ósamhljóma álitum. Páll Þórhallsson segist þó vera bjartsýnismaður að eðlisfari. „Þótt sumum finnist þetta ganga hægt, þá hefur mér liðið þannig að það hafi eitthvað þokast á hverjum fundi.“

Nefndin hefur rætt um að ákvæði um þjóðaratkvæði geri ráð fyrir því að undirskriftir 15 prósenta atkvæðisbærra manna þurfi til þess að knýja fram atkvæðagreiðslu. Minnst 25 prósent atkvæðisbærra manna þurfi að hafna lögum í þjóðaratkvæðagreiðslu til að koma í veg fyrir að þau öðlist gildi. Nefndin vill því nokkuð þrengri skilyrði fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum en stjórnlagaráð gerði ráð fyrir árið 2011. Í frumvarpi stjórnlagaráðs var gert ráð fyrir að tíu af hundraði kjósenda gætu krafist þjóðaratkvæðis um lög.

Rætt hefur verið um það hvort í ákvæðinu eigi að vera undanskilin frumvörp um fjárlög, skattalög og lög til að fylgja þjóðréttarlegum skuldbindingum. Samkvæmt heimildum Fréttablaðsins hefur náðst sátt um að undanskilja frumvörp af þessu tagi. Enn er deilt um það hvort meiriháttar þingsályktanir, eins og tillögur að rammaáætlun, verði undanskildar.

Ef samstaða næst á meðal formanna stjórnmálaflokkanna, um að leggja fram frumvarp á Alþingi um breytingar á stjórnarskrá á grundvelli tillagna nefndarinnar, væri hægt að fara þrjár mismunandi leiðir til þess að afgreiða þær breytingar.

Það væri hægt að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu, að lokinni afgreiðslu á Alþingi. Þá þyrfti að gera það í fyrsta lagi sex mánuðum eftir afgreiðsluna á þingi og í síðasta lagi níu mánuðum seinna. Ókosturinn við þessa leið yrði sá að ef hún yrði farin yrði mjög stutt í þingkosningar og þátttaka í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu yrði mögulega takmörkuð.

Önnur leið, sem áður hefur verið farin, er að breytingarnar yrðu afgreiddar á Alþingi. Svo væri þing rofið og breytingarnar samþykktar á nýju þingi. Þriðja leiðin væri mögulega sú að nota gömlu aðferðina en nota ráðgefandi atkvæðagreiðslu samhliða þingkosningum.