Sparðatíningur

Þó mig vantaði nokkra mánuði til að fylla fyrsta áratuginn í mínu lífi 17. júní 1944 man ég gjörla eftir þeim degi og stemningunni sem ríkti þetta vor þegar þjóðaratkvæðageiðslan um sambandsslitin fór fram. Tilefnið til að ég skrifa þetta greinarkorn er að svara ýmsum sem fara mikinn með allskonar sparðatíningi til að gera það sem þeir geta til að skaða það merka ráðgefandi þjóðaratkvæði sem verður nk. laugardag.

En aftur að 17. júní 1944 og vorinu þá. Margir úrtölumenn svo sem Árni Þormóðsson í grein í Morgunblaðinu og Ágúst Árnason í Kastljósi telja báðir að gamla stjórnarskráin 1944 sé svo ljómandi plagg að maður gæti ætlað að þessir tveir áður nefndir heiðursmenn og margir fleiri álíti að þar þurfi engu að breyta, þeir og fleiri benda iðulega á að þessi stjórnarskrá hafi enda verið samþykkt nær einróma af þjóðinni 1944 og það sýni best hversu ágætt þetta plagg er. Hér vil ég gera nokkra athugasemd. Þessa vormánuði voru margir á faraldsfæti í sveitum og bæjum og hvarvetna var þjóðaratkvæðagreiðslan efst á baugi í umræðum manna. Stóra málið var að við vorum endanlega að slíta okkur frá Dönum og kveðja danska kónginn enda höfðum við þá um aldir lifað við þá söguskoðun að Danir hefðu mergsogið íslensku þjóðina og sýnt henni aftur og aftur ranglæti og kúgun. Ég var þá farinn að læra Íslandssögu Jónasar frá Hriflu í barnaskólanum í Þykkvabæ sem svo sannarlega innrætti þetta viðhorf. Það stóð ekki á því að þótt ungur væri sogaði ég í mig þessa innrætingu.

En í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar í maí 1944 man ég ekki eftir því að nokkur maður minntist á stjórnarskrána og atkvæðagreiðsluna um hana. Það var lýðveldisstofnunin og endanlegu slitin við Dani sem á hverjum manni brann. Ég tel enda fullvíst að þorri manna hafi ekki haft hugmynd um hvað stóð í þessu plaggi sem nefndist stjórnarskrá en að sjálfsögðu sögðu flestir já við upptöku hennar, fannst það vera liður í þessu dýrðlega ferli; að losna endanlega við gömlu herraþjóðina og danska kónginn.

Þess vegna er það meira en lítið vafasamt að segja að Íslendingar hafi fagnandi tekið hinni nýju stjórnarskrá 1944. Ég leyfi mér að halda fram að mikill meirihluti þjóðarinnar hafi ekki haft hugmynd um hvað í plagginu stóð, ég held að margir hafi ekki gert sér grein fyrir hvað stjórnarskrá var.

Það er furðulegt hvað það kemur fram í máli margra sem ræða um þjóðaratkvæðagreiðsluna 20. október 2012 eins og við séum að ganga að kjörborði til að greiða atkvæði um nýja stjórnarskrá. Því fer víðs fjarri. Þessi atkvæðagreiðsla er ráðgefandi fyrir þann sem mun að lokum leggja fram tillögu að nýrri stjórnarskrá sem er Alþingi, stjórnarskrá sem síðan yrði lögð fyrir þjóðina til afgreiðslu. Þessi atkvæðagreiðsla er mikilvægur hlekkur í einstöku lýðræðisferli sem á vart sinn líka í heiminum öllum. Þúsund manna slembiúrtak hélt þjóðfund í Laugardalshöll og frá þeim fundi kom boðskapur, margskonar boðskapur sem með nokkrum rétti má kalla sprottinn upp sem vilji þjóðarinnar. Í framhaldi af því voru 25 einstaklingar kjörnir á stjórnlagaþing en Hæstiréttur reyndi að eyðileggja það ferli með sínum fráleita úrskurði að þær kosningar væru ógildar, munum það að þetta var ekki dómur Hæstaréttar heldur var hann að úrskurða sem eftirlitsaðili.

En sem betur fer veitti Alþingi hinum kjörnu fulltrúum umboð til að starfa sem stjórnlagaráð og það sendi frá sér einróma tillögu að nýrri stjórnarskrá.

Þjóðaratkvæðagreiðslan sem er fram undan er ráðgefandi og því fleiri sem taka þátt þeim mun betur ætti þjóðarviljinn að koma fram.

Ég tel að tillögur að nýrri stjórnarskrá sem stjórnlagaráð samþykkti sé einmitt ágætur umræðugrundvöllur fyrir Alþingi til að vinna úr og þess vegna mun ég vissulega segja já við fyrstu spurningunni;

„Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri sjórnarskrá?“

Ég skora því á sem flesta að taka þátt í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu og kjósa einungis eftir sinni eigin sannfæringu, en láta ekki úrtölumenn og flokka segja sér fyrir verkum.