Víkurgarður og verndun íslenskra garða Arnar Birgir Ólafsson, Auður Sveinsdóttir, Ásta Camilla Gylfadóttir, Einar E.Sæmundsen og Samson B.Harðarson og Þórhildur Þórhallsdóttir skrifa 4. júní 2016 06:00 Á liðnum vikum hefur mikil umræða átt sér stað í fjölmiðlum í tengslum við uppbyggingu hótels á Landsímareitnum sem mun rísa að hluta í gamla Víkurgarði við Kirkjustræti. Hér var kirkjugarður í meira en 1000 ár og er í dag skilgreint sem opið svæði til sérstakra nota. Athygli beindist að nýju að uppbyggingu Landsímareitsins þegar undirbúningur framkvæmda hófst skömmu fyrir sl. jól með lögbundnum fornleifagreftri í þeim hluta Víkurkirkjugarðs sem framkvæmdir ná til. Við tökum undir áhyggjur annarra sem hafa tjáð sig um málið að með fyrirhuguðum framkvæmdum á þessum stað sé hætta á að gengið verði á svæði í miðborginni sem hafa frá upphafi byggðar aldrei verið lögð undir byggingar. Sama gildir um Austurvöll sem þessar framkvæmdir snerta einnig. Innan Félags íslenskra landslagsarkitekta (FÍLA) hefur um árabil starfað garðsöguhópur sem hefur m.a. aflað heimilda og skráð gamla garða og staði sem eru einkennandi fyrir ákveðin tímaskeið íslenskrar garðsögu. 29. júní 2012 voru samþykkt ný lög um menningarminjar, Lög nr. 80, þar sem búsetulandslag, skrúðgarðar og kirkjugarðar eldri en 100 ára eru flokkaðir sem minjar á afdráttarlausari hátt en í eldri lögum. Í kjölfarið vann garðsöguhópurinn að samantekt árið 2014 er ber nafnið „VERNDARGILDI NOKKURRA ÍSLENSKRA GARÐA“. Þar er ellefu elstu og þekktustu görðum landsins lýst en þeir eru allir um 100 ára gamlir. Garðarnir voru valdir vegna einstaks gildis þeirra fyrir garðsögu landsins. Þeir eru: Skriða í Hörgárdal - trjágarður frá því fyrir 1830, Víkurgarðurinn kirkjugarður í Reykjavík til 1839 síðar nefndur Fógetagarðurinn, Hólavallagarður í Reykjavík - fyrst grafið í hann 1838, Hressingarskálagarðurinn í Reykjavík - einkagarður frá því um 1865. Austurvöllur í Reykjavík - fyrsta almenningsrými á Íslandi 1875, Alþingisgarðurinn Reykjavík 1895, Múlakotsgarður í Fljótshlíð 1899, Trjáræktarstöðin á Akureyri eða Minjasafnsgarðurinn 1899, Skrúður á Núpi í Dýrafirði 1909, Lystigarður Akureyrar 1912, Hellisgerði í Hafnarfirði 1922 og Hljómskálagarðurinn í Reykjavík 1923. Í framhaldi af þessari vinnu fékkst styrkur úr Fornleifasjóði sem nýttur verður til að dýpka þekkingu á varðveislu lifandi minja eins og gamlir garðar eru gjarnan kallaðir. Þekkingin á þessum görðum mun hjálpa okkur að bæta umgengni við viðkvæmar minjar og vinna að trúverðugri endurgerð þeirra. Með réttum vinnubrögðum munu garðarnir áfram vera lifandi í umhverfi sínu en um leið aðlagast nýjum kringumstæðum. Í samantekt um verndargildi Víkurgarðsins í Reykjavík í greinargerð FÍLA segir: Víkurgarður hefur gegnt breytilegu hlutverki frá upphafi byggðar og hefur mikið menningarsögulegt gildi. Á svæðinu hefur verið kirkjugarður, tilraunasvæði í garðrækt, einkagarður og almenningsgarður. Í dag hefur svæðið yfirbragð torgs í borg með steinlögðu yfirborði. Víkurgarður gegnir mikilvægu hlutverki sem almenningsrými í borginni.Lágt verðmætamat Staða Víkurgarðs nú er afleiðing úreltra og gamaldags viðhorfa - þar sem garðar eða hið ytra umhverfi hefur fengið lágt verðmætamat. Staðurinn hefur sannarlega gegnt margþættu hlutverki í gegnum aldirnar og er órjúfanleg tenging við upphaf byggðar í Reykjavík. Í Aðalstræti 16 á móts við garðinn eru varðveittar minjar landnámsbæjarins með sérstakri sýningu. Við kristnitökuna um árið 1000 bjó Þormóður allsherjargoði í Reykjavík og ber staðsetning kirkjugarðsins á hlaðinu við landnámsbæinn vitni um söguleg tengsl garðsins við landnám og síðar kristintöku. Þegar garðurinn var fullnýttur til greftrunar 1839 hófst nýtt mótunartímabil með tilraunaræktun nýs landlæknis í garðinum 1883. Þar fór fram mikil frumkvöðlastarfsemi á sviði garðyrkju á Íslandi og er silfurreynirinn gamli frá tíma ræktunartilrauna landlæknis og því eitt elsta tré Reykjavíkur. Vegna sögu sinnar og staðsetningar í hjarta byggðarinnar í Reykjavík er mikilvægt að Víkurgarður njóti ákveðinnar friðhelgi og að í allri meðferð á garðinum sé nærgætni og umhyggja fyrir sögu staðarins höfð í fyrirrúmi. Víkurgarður er einn merkasti staður höfuðborgarinnar – staður umvafinn byggðarsögu, táknrænn fyrir þá virðingu sem við berum fyrir hvíldarstað forfeðra okkar. Andi staðarins og saga má ekki týnast í skarkala stundarhagsmuna. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Mest lesið Halldór 30.08.2025 Halldór Skóli án aðgreiningar: Að gefast upp er ekki valkostur Jóna Guðbjörg Ingólfsdóttir Skoðun Það er að byrja alvarlegur faraldur sem við þurfum að stoppa strax í dag Steindór Þórarinsson Skoðun Aðild að Evrópusambandinu kallar á breytt vinnubrögð Guðmundur Ragnarsson Skoðun Hugleiðing við starfslok kennara í Reykjavík Elín Guðfinna Thorarensen Skoðun Draugagangur í Alaska Hannes Pétursson Skoðun Bílahús í Reykjavíkurborg – aðgengi, lög og ójöfnuður Alma Ýr Ingólfsdóttir,Vilhjálmur Hjálmarsson,Bergur Þorri Benjamínsson,Sigurður Ágúst Sigurðsson Skoðun Háskólaþorpið Bifröst og fólkið sem gleymdist Margrét Jónsdóttir Njarðvík Skoðun Sporin þín Valtýr Soffía Sigurðardóttir Skoðun Hjartans mál í kennslu Sigurður Árni Reynisson Skoðun Skoðun Skoðun Skóli án aðgreiningar: Að gefast upp er ekki valkostur Jóna Guðbjörg Ingólfsdóttir skrifar Skoðun Skóli án aðgreiningar: Að gefast upp er ekki valkostur Jóna Guðbjörg Ingólfsdóttir skrifar Skoðun Er félagsfælnifaraldur í uppsiglingu? Sóley Dröfn Davíðsdóttir skrifar Skoðun Hugleiðing við starfslok kennara í Reykjavík Elín Guðfinna Thorarensen skrifar Skoðun Bílahús í Reykjavíkurborg – aðgengi, lög og ójöfnuður Alma Ýr Ingólfsdóttir,Vilhjálmur Hjálmarsson,Bergur Þorri Benjamínsson,Sigurður Ágúst Sigurðsson skrifar Skoðun Aðild að Evrópusambandinu kallar á breytt vinnubrögð Guðmundur Ragnarsson skrifar Skoðun Það er að byrja alvarlegur faraldur sem við þurfum að stoppa strax í dag Steindór Þórarinsson skrifar Skoðun Stækkun Þjóðleikhússins er löngu tímabær Lilja Björk Haraldsdóttir skrifar Skoðun Evrópusambandið eykur varnir gegn netógnum með öflugu regluverki Þórdís Rafnsdóttir skrifar Skoðun Von í Vonarskarði Þuríður Helga Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Þjóð gegn þjóðarmorði Finnbjörn A. Hermannsson,Guðrún Margrét Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Hvað er eiginlega málið með þessa þéttingu?? Einar Sveinbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Mikilvægi aðgengis og algildrar hönnunar að byggingum í dag og til framtíðar Þuríður harpa Sigurðardóttir skrifar Skoðun Eitt próf á ári – er það snemmtæk íhlutun? Íris E. Gísladóttir skrifar Skoðun Þegar öllu er á botninn hvolft Ingólfur Sverrisson skrifar Skoðun Kynbundin áhrif barneigna á atvinnuþátttöku og tekjur Sigríður Ingibjörg Ingadóttir,Steinunn Bragadóttir skrifar Skoðun Viltu finna milljarð? - Frá gráu svæði í gagnsæi Gunnar Pétur Haraldsson skrifar Skoðun Ný sókn í menntamálum – tækifæri eða hliðarskref? Ingibjörg Isaksen skrifar Skoðun Á hvaða ári er Inga Sæland stödd? Snorri Másson skrifar Skoðun Eru börn innviðir? Hjördís Eva Þórðardóttir skrifar Skoðun Háskólaþorpið Bifröst og fólkið sem gleymdist Margrét Jónsdóttir Njarðvík skrifar Skoðun Körfubolti á tímum þjóðarmorðs Bjarni Þór Sigurbjörnsson skrifar Skoðun Draugagangur í Alaska Hannes Pétursson skrifar Skoðun Loftslagsverkfræði: Verkefni sem borgar sig ekki að láta bíða Snjólaug Árnadóttir,Páll Gunnarsson skrifar Skoðun Hoppað í drullipolli við hliðina á Snorra Mássyni. Um allskonar fólk, líka í Miðflokknum Ægir Lúðvíksson skrifar Skoðun 76 dagar Erlingur Sigvaldason skrifar Skoðun Í minningu körfuboltahetja Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Er kominn tími til að láta endurmeta brunabótamatið á þínu húsnæði? Heiðrún Jónsdóttir skrifar Skoðun Húsnæðisbæturnar sem hurfu Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Skoðun Ákall til KKÍ og íslensku íþróttahreyfingarinnar Ragnhildur Hólmgeirsdóttir,Oddný Björg Rafnsdóttir,Svanhildur Anja Ástþórsdóttir,Guðjón Magnússon,Margrét Rut Eddudóttir skrifar Sjá meira
Á liðnum vikum hefur mikil umræða átt sér stað í fjölmiðlum í tengslum við uppbyggingu hótels á Landsímareitnum sem mun rísa að hluta í gamla Víkurgarði við Kirkjustræti. Hér var kirkjugarður í meira en 1000 ár og er í dag skilgreint sem opið svæði til sérstakra nota. Athygli beindist að nýju að uppbyggingu Landsímareitsins þegar undirbúningur framkvæmda hófst skömmu fyrir sl. jól með lögbundnum fornleifagreftri í þeim hluta Víkurkirkjugarðs sem framkvæmdir ná til. Við tökum undir áhyggjur annarra sem hafa tjáð sig um málið að með fyrirhuguðum framkvæmdum á þessum stað sé hætta á að gengið verði á svæði í miðborginni sem hafa frá upphafi byggðar aldrei verið lögð undir byggingar. Sama gildir um Austurvöll sem þessar framkvæmdir snerta einnig. Innan Félags íslenskra landslagsarkitekta (FÍLA) hefur um árabil starfað garðsöguhópur sem hefur m.a. aflað heimilda og skráð gamla garða og staði sem eru einkennandi fyrir ákveðin tímaskeið íslenskrar garðsögu. 29. júní 2012 voru samþykkt ný lög um menningarminjar, Lög nr. 80, þar sem búsetulandslag, skrúðgarðar og kirkjugarðar eldri en 100 ára eru flokkaðir sem minjar á afdráttarlausari hátt en í eldri lögum. Í kjölfarið vann garðsöguhópurinn að samantekt árið 2014 er ber nafnið „VERNDARGILDI NOKKURRA ÍSLENSKRA GARÐA“. Þar er ellefu elstu og þekktustu görðum landsins lýst en þeir eru allir um 100 ára gamlir. Garðarnir voru valdir vegna einstaks gildis þeirra fyrir garðsögu landsins. Þeir eru: Skriða í Hörgárdal - trjágarður frá því fyrir 1830, Víkurgarðurinn kirkjugarður í Reykjavík til 1839 síðar nefndur Fógetagarðurinn, Hólavallagarður í Reykjavík - fyrst grafið í hann 1838, Hressingarskálagarðurinn í Reykjavík - einkagarður frá því um 1865. Austurvöllur í Reykjavík - fyrsta almenningsrými á Íslandi 1875, Alþingisgarðurinn Reykjavík 1895, Múlakotsgarður í Fljótshlíð 1899, Trjáræktarstöðin á Akureyri eða Minjasafnsgarðurinn 1899, Skrúður á Núpi í Dýrafirði 1909, Lystigarður Akureyrar 1912, Hellisgerði í Hafnarfirði 1922 og Hljómskálagarðurinn í Reykjavík 1923. Í framhaldi af þessari vinnu fékkst styrkur úr Fornleifasjóði sem nýttur verður til að dýpka þekkingu á varðveislu lifandi minja eins og gamlir garðar eru gjarnan kallaðir. Þekkingin á þessum görðum mun hjálpa okkur að bæta umgengni við viðkvæmar minjar og vinna að trúverðugri endurgerð þeirra. Með réttum vinnubrögðum munu garðarnir áfram vera lifandi í umhverfi sínu en um leið aðlagast nýjum kringumstæðum. Í samantekt um verndargildi Víkurgarðsins í Reykjavík í greinargerð FÍLA segir: Víkurgarður hefur gegnt breytilegu hlutverki frá upphafi byggðar og hefur mikið menningarsögulegt gildi. Á svæðinu hefur verið kirkjugarður, tilraunasvæði í garðrækt, einkagarður og almenningsgarður. Í dag hefur svæðið yfirbragð torgs í borg með steinlögðu yfirborði. Víkurgarður gegnir mikilvægu hlutverki sem almenningsrými í borginni.Lágt verðmætamat Staða Víkurgarðs nú er afleiðing úreltra og gamaldags viðhorfa - þar sem garðar eða hið ytra umhverfi hefur fengið lágt verðmætamat. Staðurinn hefur sannarlega gegnt margþættu hlutverki í gegnum aldirnar og er órjúfanleg tenging við upphaf byggðar í Reykjavík. Í Aðalstræti 16 á móts við garðinn eru varðveittar minjar landnámsbæjarins með sérstakri sýningu. Við kristnitökuna um árið 1000 bjó Þormóður allsherjargoði í Reykjavík og ber staðsetning kirkjugarðsins á hlaðinu við landnámsbæinn vitni um söguleg tengsl garðsins við landnám og síðar kristintöku. Þegar garðurinn var fullnýttur til greftrunar 1839 hófst nýtt mótunartímabil með tilraunaræktun nýs landlæknis í garðinum 1883. Þar fór fram mikil frumkvöðlastarfsemi á sviði garðyrkju á Íslandi og er silfurreynirinn gamli frá tíma ræktunartilrauna landlæknis og því eitt elsta tré Reykjavíkur. Vegna sögu sinnar og staðsetningar í hjarta byggðarinnar í Reykjavík er mikilvægt að Víkurgarður njóti ákveðinnar friðhelgi og að í allri meðferð á garðinum sé nærgætni og umhyggja fyrir sögu staðarins höfð í fyrirrúmi. Víkurgarður er einn merkasti staður höfuðborgarinnar – staður umvafinn byggðarsögu, táknrænn fyrir þá virðingu sem við berum fyrir hvíldarstað forfeðra okkar. Andi staðarins og saga má ekki týnast í skarkala stundarhagsmuna.
Það er að byrja alvarlegur faraldur sem við þurfum að stoppa strax í dag Steindór Þórarinsson Skoðun
Bílahús í Reykjavíkurborg – aðgengi, lög og ójöfnuður Alma Ýr Ingólfsdóttir,Vilhjálmur Hjálmarsson,Bergur Þorri Benjamínsson,Sigurður Ágúst Sigurðsson Skoðun
Skoðun Bílahús í Reykjavíkurborg – aðgengi, lög og ójöfnuður Alma Ýr Ingólfsdóttir,Vilhjálmur Hjálmarsson,Bergur Þorri Benjamínsson,Sigurður Ágúst Sigurðsson skrifar
Skoðun Það er að byrja alvarlegur faraldur sem við þurfum að stoppa strax í dag Steindór Þórarinsson skrifar
Skoðun Mikilvægi aðgengis og algildrar hönnunar að byggingum í dag og til framtíðar Þuríður harpa Sigurðardóttir skrifar
Skoðun Kynbundin áhrif barneigna á atvinnuþátttöku og tekjur Sigríður Ingibjörg Ingadóttir,Steinunn Bragadóttir skrifar
Skoðun Loftslagsverkfræði: Verkefni sem borgar sig ekki að láta bíða Snjólaug Árnadóttir,Páll Gunnarsson skrifar
Skoðun Hoppað í drullipolli við hliðina á Snorra Mássyni. Um allskonar fólk, líka í Miðflokknum Ægir Lúðvíksson skrifar
Skoðun Er kominn tími til að láta endurmeta brunabótamatið á þínu húsnæði? Heiðrún Jónsdóttir skrifar
Skoðun Ákall til KKÍ og íslensku íþróttahreyfingarinnar Ragnhildur Hólmgeirsdóttir,Oddný Björg Rafnsdóttir,Svanhildur Anja Ástþórsdóttir,Guðjón Magnússon,Margrét Rut Eddudóttir skrifar
Það er að byrja alvarlegur faraldur sem við þurfum að stoppa strax í dag Steindór Þórarinsson Skoðun
Bílahús í Reykjavíkurborg – aðgengi, lög og ójöfnuður Alma Ýr Ingólfsdóttir,Vilhjálmur Hjálmarsson,Bergur Þorri Benjamínsson,Sigurður Ágúst Sigurðsson Skoðun