Ekki gefast upp!

Áfengisvandi kemur niður á líðan, samskiptum við sitt nánasta fólk og tækifærum í lífinu. Oft hef ég heyrt frá sjúklingum á Vogi að undanfari innlagnar hafi verið þessi hræðilega líðan, „ég var að gefast upp“. Öngstrætið sem margir rata í getur birst hægt og hljótt, en þegar þangað er komið, er hættuástand. Einhverjir grípa til örþrifaráða og skrefið til aðstoðar er oft tekið á krossgötum í lífi einstaklingsins.

Dæmi um slíkar krossgötur þar sem áfengisvandi getur verið hluti vandans eða meginorsök hans, eru að við blasi hjónaskilnaður/sambandsslit eða atvinnumissir eða breyting á umgengni við börnin eða þunglyndi/kvíði eða lífsleiði eða persónuleg vonbrigði önnur. Sjálfsvirðingin er lág og skömmin þrúgandi.

Þegar áfengisvandi er annars vegar, er umræðan um hann oft erfið. Aðstandendur geta forðast að minnast á hann, efast um hvort vandinn sé raunverulegur, vilja ekki búa til ósætti eða móðga. Sá sem á vandann, forðast líka umræðuna, hylmir yfir, gerir lítið úr vandanum, viðrar ekki áhyggjur sínar af honum, ætlar að laga þetta áður en allt fer í óefni.

Þannig er oft komið að krossgötum og einstaklingurinn að gefast upp, án þess að hafa nokkurn tíma leitað aðstoðar. Það má koma til hjálpar með margs konar inngripum, en fyrsta skrefið er að tala um vandamálið.

Oft hugsa ég, hvernig er hægt að hjálpa til þannig að sem fæstir þurfi að fara alla leið inn í öngstrætið áður en ákvörðunin er tekin, að leita sér hjálpar. Það þarf að vera „auðvelda valið“ að leita sér hjálpar. Samtal um persónulegan vanda er alltaf erfitt, en líka svo mikilvægt. Hvort sem um er að ræða áfengissýki, fíknsjúkdóminn, eða ekki, þá er alltaf mikilvægt að ræða áfengisvanda ef einhver telur aðstandanda sinn eða sig sjálfan hafa hann. Við höfum síðan leiðir til að greina vandann, skima fyrir fíkn og meðhöndla ef sú er raunin.

Batinn, hugrekkið og ábyrgðin er allt um kring

Við erum oft umvafin frásögnum af sorgarsögum og ásökunum og fordómum. Minna heyrist af batasögum, hugrekki og ábyrgð, sem þó eru allt um kring. Það er skömmin sem vofir enn þá yfir þessum sjúkdómi sem fíknsjúkdómurinn er, jafnvel þótt við vitum að hann er líffræðilegur og ekki valinn. Hann er algengur og hrjáir karla og konur, ríka og fátæka, af öllum menntunarstigum og með alla mögulega samhliða sjúkdóma eða enga. Sjúkdómur sem hrjáir venjulegt fólk.

Ég verð daglega vitni að því í minni vinnu sem læknir á Vogi, hve fljótt getur skipt úr vonleysi í von, og úrræðaleysi í áform, og lífsleiða í lífslöngun. Að gangast við áfengisvandanum og taka ábyrgð til að draga úr afleiðingum hans er oft nægjanlegt til að breyta þessari líðan. Margir segja á Vogi „ég hefði átt að koma hér fyrir mörgum árum“.

Verkefnið sem kemur síðan í framhaldi ef um er að ræða fíknsjúkdóm, er langvinnt og smátt og smátt má ná tökum á honum, með bata á ýmsum stigum.

En byrjum á byrjuninni, ræðum áfengisvandann, ekki gefast upp, heldur leitum aðstoðar.

Þessi grein birtist fyrst í Fréttablaðinu.